برجام
یک سازمان فعال از وزارت خارجه آمریکا درباره برجام شکایت کرد!

یک سازمان فعال در امر تحقیق درباره مسائل قضایی با تنظیم شکایت‌نامه‌ای از وزارت خارجه آمریکا خواسته تمامی اسناد مربوط به حذف بخش‌هایی از یک ویدئو درباره مذاکرات هسته‌ای واشنگتن و تهران را منتشر کند.

به گزارش «پولیتیکو»، گروه «دیده‌بان قضایی»، روز چهارشنبه از این وزارتخانه خواست تمامی اطلاعاتی که درباره حذف این ویدئو و تحقیقات انجام شده تا این زمان درباره آن را منتشر کند.

رسانه‌های آمریکایی خرداد ماه سال جاری از حذف ویدئویی مربوط به سال ۲۰۱۳  که در آن «جن ساکی»، سخنگوی وقت وزارت خارجه آمریکا در حال ارائه توضیحاتی درباره مذاکره محرمانه با ایران بر سر برنامه هسته‌ای ایران بود، خبر داده بودند.

وقتی در سال ۲۰۱۳ مشخص شد که ایران و آمریکا مذاکرات محرمانه برای حل مناقشه هسته‌ای داشته‌اند، «جن ساکی»، سخنگوی وقت وزارت خارجه آمریکا پذیرفت که دولت آمریکا برای مخفی نگهداشتن مذاکرات با ایران واقعیت را نگفته است.

در ویدئوی حذف‌شده «جن ساکی» در پاسخ به پرسش خبرنگار فاکس نیوز که پرسیده بود آیا خانم «نولند» درخصوص مذاکره محرمانه با ایران واقعیت را گفته، تصریح کرده بود: «دیپلماسی برای این که بتواند به اهداف خود دست یابد نیازمند حریم خصوصی است».

حذف این ویدئو همزمان با جنجال‌هایی انجام گرفت که گزارشی از روزنامه نیویورک‌تایمز، دولت اوباما را به مهندسی اطلاعات و فریبکاری برای بازارگرمی درباره برجام متهم کرده بود.

موضوع اصلی گزارش مفصل و ۲۸ صفحه‌ای نیویورک‌تایمز در اصل، شرح زندگی «بن رودز»، معاون مشاور امنیت ملی آمریکا و نحوه رسیدن او به یکی از اثرگذارترین مناصب کاخ سفید بود.

ماجرا از آنجا آغاز شد که «دیوید ساموئلز»، نویسنده گزارش «نیویورک‌تایمز» «بن‌رودز»، دست‌یار باراک اوباما را با توجه به سابقه‌اش در داستان‌نویسی، مهارتش برای استفاده بی‌همتا از قابلیت‌های زبانی و تسلط به شکل‌دهی افکار عمومی در فضای جدید رسانه‌ای طراح اصلی روایت‌های کاخ سفید در حوادث مختلف، و حتی، معمار اکثر سیاست‌های دولت اوباما تصویر کرد.

«ساموئلز» بر اساس تحقیقاتش در زندگی «بن‌رودز» درباره او نوشت: «رودز، همانند اوباما داستان‌نویسی است که از ابزارهای یک نویسنده برای پیشبرد برنامه‌هایی که در قالب سیاست بسته‌بندی می‌شوند، اما اغلب کاملاً شخصی هستند، بهره‌ می‌برد. او در ساختن پی‌رنگ‌هایی (طرح داستان) فراگیر با قهرمان‌ها و تبهکارهایی که تعارضات و انگیزه‌هایشان را با صفات به دقت انتخاب‌شده، نقل‌قول‌ها و اظهارات مقام‌های ارشد بی‌نام و نشان و یا آشنا توصیف می‌کند، فردی چیره‌دست است.»

در توصیف بن‌رودز، علاوه براین آمده است: «او قالب‌ریز و فروشنده روایت‌های سیاست خارجی اوباما، در زمانی است که موج بنیان‌افکن رسانه‌های اجتماعی، قلعه‌های شنی رسانه‌های سنتی را شسته‌ و از میان برده‌اند.»

اما بخشی از گزارش نیویورک‌تایمز که جنجال زیادی به پا کرد قسمت‌های مربوط به نقش «رودز» در شکل‌ دادن به روایت‌های رسمی کاخ سفید از توافق هسته‌ای ایران و نوعی زد و بند با رسانه‌ها برای ایجاد بازارگرمی برای آن روایت‌ها و «برجام» است.

نیویورک‌تایمز در بخشی از این گزارش می‌نویسد: «آنچه اکثر مردم درباره توافق ایران می‌دانند – یعنی اینکه دولت اوباما از سال ۲۰۱۳ در راستای بهره‌گیری از واقعیت سیاسی جدید ایجاد شده در ایران پس از روی کار آمدن میانه‌روها در انتخابات تعامل جدی با این کشور را آغاز کرده – تا اندازه زیادی جهت ایجاد بازارگرمی برای توافق ساخته شده بود.»

نمایندگان کنگره آمریکا و منتقدان آمریکایی برجام بلافاصله بعد از انتشار این گزارش، آن را شاهدی از عدم صداقت دولت اوباما در تعامل با منتقدان این توافق هسته‌ای دانستند.

/ مشرق نیوز

۲۷ مرداد ۱۳۹۵ | |
آمریکایی‌ها در حال نقض برجام
حمیدرضا آصفی سخنگوی اسبق وزارت خارجه در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو سیما با بیان اینکه آمریکایی‌ها از روز اول به راه‌های مختلف برجام را نقض کردند، عنوان کرد: باید هزینه بدعهدی آمریکایی‌ها را برای آنها سنگین کنیم و دست ما در این زمینه بسته نیست.
وی افزود: یکی از ابعاد این کار، دیپلماسی است و آمریکایی‌ها باید بفهمند تا زمانی که در ارتباط با موضوع هسته‌ای و برجام به تعهدات خود عمل نکنند، هیچ دریچه‌ای به سوی آنها باز نیست و امکان استفاده از توانمندی‌های جمهوری اسلامی ایران را ندارند.
آصفی گفت: آمریکایی‌ها همیشه باید بدانند اگر آنها برجام را نقض کنند دست ما نیز باز است و می‌توانیم به روز نخست بازگردیم و این موجب می‌شود آنها در رفتار خود تجدید‌نظر کنند.
وی با بیان اینکه رویکرد جمهوری اسلامی ایران و آمریکا از ورود به مذاکرات هسته‌ای و برجام، کاملا متفاوت بود، افزود: جمهوری اسلامی ایران موضوع هسته‌ای و برجام را منفرد و جدا از بقیه مسائل با آمریکا مطرح و در این زمینه گفت‌وگو کرد که مثلاً تحریم‌ها برداشته شود، اما مشکل از اینجا آغاز شد که آمریکایی‌ها در ظاهر اعلام کردند موضوع گفت‌وگو، هسته‌ای است، اما در ذهن آنها این بود که از موضوع هسته‌ای آغاز کنند و به موضوعات دیگر بپردازند.
سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه کشورمان گفت: برجام برای آمریکایی‌ها مدخلی برای ورود به مسائل دیگر بود.
آصفی افزود: آمریکایی‌ها در گذشته اعلام کرده بودند که با ایران درباره صلح خاورمیانه، تروریسم، حقوق بشر و سلاح‌های کشتارجمعی مشکل دارند و تا این مسائل حل نشود رابطه با ایران عادی نخواهد شد.*آمریکایی‌ها در حال نقض برجام

وی گفت: آمریکایی‌ها در حال نقض برجام هستند، اما دوست دارند نقض برجام از طرف ایران باشد و آنها بتوانند بداخلاقی‌هایشان را گسترده‌تر کنند.
آصفی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران این بهانه را از آمریکایی‌ها گرفته است، افزود: باید افزون بر بالا بردن هزینه بداخلاقی و بدعهدی آنها، با کشورهایی که در ۱+۵ با ما نزدیکی بیشتری دارند جدی وارد گفت‌وگو شویم و به آنها بفهمانیم که رفتار آمریکایی‌ها بی احترامی و توهین به آنهاست.
وی گفت: موضع ما باید نسبت به سوریه، حزب الله لبنان، عراق، یمن و رژیم صهیونیستی قوی‌تر شود.*در عرصه بین‌المللی باید سهممان را خودمان به دست آوریم

سخنگوی اسبق وزارت خارجه کشورمان با بیان اینکه در عرصه بین‌المللی باید سهممان را خودمان به دست آوریم و کسی سهمی به کسی نمی‌دهد، افزود: با توانمندی‌هایی که در عرصه بین المللی داریم باید با صلابت بر مواضع خود بایستیم و این آمریکایی‌ها را به انعطاف وا می‌دارد.
آصفی گفت: اگر فکر کنیم با تنازل مواضع در عرصه بین‌المللی، آمریکا مواضع خود را درباره موضوع هسته‌ای به نفع ما تغییر می‌دهد، اشتباه کرده‌ایم.
وی با بیان اینکه آمریکا یک کشور صهیونیست محور است، افزود: همه نامزدهای آمریکا در دو چیز شریک هستند یکی دوستی با رژیم صهیونیستی و دیگری در دشمنی با ایران.
آصفی گفت: در منطقه با آمریکایی‌ها اختلافات بنیادین داریم.
وی افزود: آمریکایی‌ها حزب الله را گروهی تروریستی می‌شناسند و این با دیدگاه جمهوری اسلامی ایران بسیار متفاوت است.
سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه کشورمان گفت: آمریکایی‌ها در پی سرنگونی رئیس جمهور و دولت قانونی سوریه هستند، در حالی که تعداد آرای بشار اسد در انتخابات بسیار بیشتر از رأی بسیاری از سران کشورهای اروپایی است.*اختلاف و تضاد منافع با آمریکا

آصفی افزود: نه تنها با آمریکایی‌ها اختلاف منافع، بلکه تضاد منافع داریم.
وی گفت: آمریکایی‌ها اعلام نمی‌کنند اما در پی تجزیه عراق هستند و مقاله روزنامه هاآرتص مبنی بر سه قسمت شدن ترکیه، گمانه زنی‌ها درباره دست داشتن این کشور در کودتای ترکیه را تقویت می‌کند.
آصفی با بیان اینکه آمریکا در پی تجزیه و کوچک کردن کشورهای منطقه برای آرامش رژیم صهیونیستی است، افزود: این با سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران اصلاً همخوانی ندارد، زیرا بر یکپارچگی کشورها تأکید داریم.
وی گفت: زمانی که درباره کاستی‌های برجام صحبت می‌شود باید بین تلاش مذاکره کنندگان و رفتار آمریکایی‌ها تفاوت قائل شد و بداخلاقی و بدعهدی آمریکایی‌ها نباید به حساب تیم مذاکره کننده نوشته شود.
سفیر سابق ایران در امارات افزود: مصوبه کنگره آمریکا مبنی بر ویزا ندادن به کسانی که به ایران سفر می‌کنند، تجار و اشخاصی که برای موضوعات اقتصادی به ایران می‌آیند در این طرح مستثنی کرده است، اما این مصوبه ایران هراسی را تشدید می‌کند.
آصفی گفت: در موضوع برجام بار نخست نبود که با آمریکا مذاکره شد، بلکه در موضوع افغانستان نیز که موضوعی جدی و مهم برای جمهوری اسلامی ایران بود با اجماع در نظام اسلامی با آمریکایی‌ها مذاکره شد.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در آن مذاکرات نقش سازنده‌ای برای حل و فصل مسائل ایفا کرد، اما هنوز جوهر آن توافق خشک نشده بود که آمریکایی‌ها ایران را به عنوان محور شرارت نامیدند.
آصفی گفت: آمریکایی‌ها کار اخلاق مدارانه‌ای انجام نمی‌دهند و این مسبوق به سابقه است.
وی افزود: افزون بر تکیه بر داخل و ایستادن بر مواضع اصولی، باید با پیمانی بین ایران، سوریه، عراق، ترکیه و روسیه همگرایی منطقه‌ای ایجاد کنیم.
سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه کشورمان گفت: این پیمان وضع و چگونگی روابط بین‌المللی را به نفع جمهوری اسلامی ایران تغییر می‌دهد.*نادران: در مدیریت اقتصادی دولت، با چالش‌های اساسی روبرو هستیم

الیاس نادران کارشناس اقتصادی و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی نیز در این برنامه با بیان اینکه از زمانی که در رآکتور اراک بتن ریخته شد و پیچ‌های سانتریفیوژها باز شد بیش از شش ماه می‌گذرد، گفت: نباید به دشمنی که بیش از ۵۰ سال به ملت ایران خیانت کرده است اعتماد می‌شد.
وی افزود: در حوزه‌های اقتصادی، آمریکا دشمنی و حیله گری‌هایش را به ایران نشان داده است و به مصلحت کشور نبود که به آن اعتماد می‌کردیم.
نادران گفت: بین کارشناسان کشور کسی نمی‌پذیرفت که آمریکایی‌ها دشمنی‌شان را با جمهوری اسلامی ایران کنار بگذارند.
وی افزود: مصوبه کنگره آمریکا مبنی بر صادر نشدن ویزا برای کسانی که به ایران سفر می‌کنند پس از برجام، مشکلات زیادی را برای اقتصاد ایران ایجاد می‌کند.
این کارشناس اقتصادی و نماینده سابق مجلس با بیان اینکه مشکل اقتصاد مقاومتی در اجراست گفت: در اقتصاد کشور دو رویکرد وجود دارد که یکی اعتماد به توانمندی داخلی و حداکثر استفاده از این ظرفیت است و رویکرد دیگر واردات فناوری و اعتماد به اینکه بیگانگان این فرصت را برای ایران فراهم کنند.
نادران افزود: مدیریت صنعت نفت کشور از گذشته تاکنون به ظرفیت داخلی اعتماد نکرده است و رفت و آمدهای هیئت های تجاری نیز پیش و پس از برجام موجب رونق اقتصادی نشده است.
وی گفت: در مدیریت اقتصادی دولت، با چالش‌های اساسی روبرو هستیم.
نادران افزود: دیروز معاون اول رئیس جمهور برای گفتمان سازی اقتصاد مقاومتی جلسه گذاشت در حالی که گفتمان سازی باید ماه نخست ابلاغ سیاست های کلان اقتصاد مقاومتی انجام می شد.
وی گفت: اکنون ۲۵ میلیارد دلار واردات قاچاق کالا به کشور داریم که ۵۰ درصد واردات کشور را شامل می شود.
این کارشناس اقتصادی و نماینده سابق مجلس افزود: اگر در توانمندسازی اقتصاد داخلی، مستحکم عمل نکنیم و آمریکایی ها از اثرگذاری تحریم‌ها ناامید نشوند، آنها این ابزار قدرت را برای تغییر سیاست های ایران از دست نخواهند داد.
نادران گفت: در بحث تحریم‌ها، اساس مشکل کشور، فروش نفت نبود و آمریکایی‌ها جرأت حذف نفت ایران را از بازارهای بین‌المللی نداشتند، زیرا حذف نفت ایران به معنای بستن تنگه هرمز و جنگ تمام عیار در منطقه بود.
وی افزود: آنچه که در بحث نفت برای ما مهم بود؛ انتقال درآمدهای خارجی خود بدون مانع و بر اساس نیازهای داخلی و برای انتقال فناوری است.
نادران گفت: اگر روزانه شش میلیون بشکه نفت نیز صادر شود، اما نتوان یک دلار آن را در جهتی که می خواهیم مصرف کنیم، فایده ای ندارد.
وی افزود: اکنون سهمیه برداشت ما از درآمدهای نفتی هیچ تفاوتی با پیش از برجام نکرده است و حتی به ۷۰۰ میلیون دلاری که ماهیانه در زمان مذاکرات پرداخت می کردند پایبند نماندند.
این کارشناس اقتصادی و نماینده سابق مجلس گفت: رویکردی که نگاه به بیرون دارد سه سال است کشور را معطل نگه داشته است که با رفع تحریم‌ها بتواند گشایشی ایجاد کند.
نادران افزود: آمریکایی‌ها ابزار تحریمی که می ‌ینند با آن می‌توانند با ما بازی کنند از دست نمی‌دهند.
وی گفت: ترس از این که آمریکایی‌ها ما را متهم کنند برجام را نقض کرده‌ایم، مانع از آن می‌شود که پایان آن را اعلام کنیم با اینکه یقین داریم آنها برجام را نقض کرده‌اند.
/ مشرق نیوز
۱۱ مرداد ۱۳۹۵ | |
کدخدایی در کانال تلگرامی اش درباره برجام نوشت
موافقت نامه موسوم به برجام با همه انتقادات و مخالفت ها سرانجام به تصویب رسید و از لحاظ حقوقی باید به اجرا درآید. فارغ از استدلال های مخالفان و موافقان برجام با توجه به سرعت در تصویب، این امید وجود داشت تا در مرحله اجرا  حداقل برخی از اشکالات محتوایی بر طرف گردد. برجام اما در یکسالگی آن گونه که موافقان پیش بینی می کردند نتیجه بخش نبود و به همین دلیل از مدتها قبل از سوی برخی مقامات، بد عهدی آمریکا و دول غربی مورد اعتراض واقع می شد.
موضع اخیر رئیس محترم مجلس شورای اسلامی و مشاور محترم امور بین الملل مقام معظم رهبری و برخی از مقامات دولت در این راستا می تواند ارزیابی شود که جمهوری اسلامی ایران در مرحله اجرا به هیچ وجه کوتاه نخواهد آمد و به کمتر از اجرای دقیق مفاد برجام رضایت نخواهد داد. و اصولا هر گونه زیاده خواهی را قابل مذاکره نیز نمی داند. این موضعی است که چندی قبل نیز رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی در دیدار مسئولان نظام بیان داشتند. اینکه ما وفای به عهد خواهیم کرد اما در صورت بد عهدی طرف مقابل واکنش جدی خواهد بود.
هم چنین مواضع آمریکا و غربی ها از بعد از پذیرش برجام، که در نقض عهد سابقه ای طولانی دارند، نشان از درستی مواضع مقام معظم رهبری داشته که از ابتدا به بد عهدی و پیمان شکنی آنها اشاره می نمودند.
مواضع و اقدامات اخیر مقامات آمریکایی، مصوبات مغایر با برجام در مجلسین آمریکا و مانع تراشی بر سر راه آزاد سازی تجارت و سرمایه گذاری با ایران از جمله نشانه های این بد عهدی می باشد.

از این رو جا دارد از مواضع درست اخیر مقامات جمهوری اسلامی ایران حمایت شود و استمرار آن از سوی همه مقامات و قوای کشور مطالبه گردد تا طرف غربی سر عقل آمده و دست از بهانه جویی بردارد و جهان نیز بداند آمریکا و غرب با زیاده خواهی نامشروع از اجرای تعهدات خود سر باز زده و مانع رشد و پیشترفت کشورها می گردد.

/ مشرق نیوز

۳۱ تیر ۱۳۹۵ | |
بدعهدی آمریکا در موضوع برجام!

علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی امروز (دوشنبه ۲۷ تیرماه) در دیدار با ماساهیسا ساتو رئیس کمیسیون دفاع و امنیت ملی مجلس سنای ژاپن اظهار داشت: براساس گزارش وزارت امور خارجه، ایران به تمام تعهدات خود در توافق نامه هسته ای از کاهش سانتریفیوژها تا کاهش آب سنگین و مواد غنی شده عمل کرده است، اما از سوی طرف های مقابل بالاخص آمریکا بدعهدی انجام پذیرفته است.

وی تصریح کرد: اگر قرار باشد تحریم ها برداشته نشود و مبادلات بانکی انجام نپذیرد، دلیلی برای این توافق نامه وجود نخواهد داشت و حتما در مجلس این مسئله را پیگیری خواهیم کرد.

لاریجانی در ادامه با اشاره به لزوم گسترش سطح روابط با ژاپن اظهار داشت: ملت ایران از جنبه های فرهنگی زمینه های مشترک زیادی دارند و فرهنگ شرقی، فرهنگ غنی است که می تواند سطح روابط دو کشور را افزایش دهد.

وی افزود: ایران و ژاپن می توانند در زمینه روابط تجاری بحث های جدی با یکدیگر داشته باشند و بالاخص در زمینه خودروسازی کشور ژاپن می تواند در ایران سرمایه گذاری کرده و حتی کارخانه احداث نماید، زیرا زمینه های آن اکنون فراهم است.

رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به گسترش حملات تروریستی در منطقه و کشورهای اروپایی، متذکر شد: اکنون به مرحله ای رسیده ایم که نه تنها کشورهای منطقه، بلکه تمامی کشورها به خطر گسترش تروریسم پی برده اند و لزوم ریشه کنی آنها ملموس تر شده است.

لاریجانی در ادامه بر لزوم حفظ امنیت در مرزهای آبی کشورها اشاره کرد و اظهار داشت: کشور جمهوری اسلامی ایران مرز آبی گسترده ای در خلیج فارس و دریای عمان با همسایگان دارد و با حضور آگاهانه و مقتدرانه نیروی دریایی در این حوزه ها، تاکنون به مشکلی برخورد نکرده ایم.

وی تصریح کرد: همانگونه که دخالت نظامی در مسائل داخلی کشورها را عامل بروز و ظهور تروریسم می دانیم، بر حفظ امنیت دریاها توسط خود کشورهای هم مرز در این دریاها نیز تاکید داریم و دخالت بیگانگان را عاملی برای برهم زدن امنیت منطقه می دانیم.

رئیس مجلس شورای اسلامی در پایان با توجه به انعقاد قرارداد میان دولت های ایران و ژاپن مبنی بر تبادل زندانیان دو کشور گفت: براساس این توافق نامه بهتر است این تبادل سریع تر انجام پذیرد، زیرا برای هر دو کشور این شرایط مناسب تر خواهد بود.

همچنین در این دیدار ماساهیسا ساتو رئیس کمیسیون دفاع و امنیت ملی مجلس سنای ژاپن گفت: ایران و ژاپن دو کشوری هستند که از قدیم با یکدیگر روابط خوبی داشته اند و ایران در شرایط سخت پشتیبان ملت و دولت ژاپن بوده است و ملت ژاپن هرگز این کمک ها را فراموش نمی کند.

وی اظهار داشت: دولت و مجلس ژاپن حامی توافق نامه هسته ای ایران و ۱+۵ است و ما در پارلمان حتما مسئله تحریم ها و راه حل برداشته شدن موانع اجرای این توافق نامه را پیگیری خواهیم کرد، زیرا تجار ژاپنی در ایران حضور دارند و می خواهند که با رفع موانع مبادلات بانکی هر چه سریع تر وارد مرحله جدیدی از فعالیت های اقتصادی با کشور ایران شوند.

رئیس کمیسیون دفاع و امنیت ملی مجلس سنای ژاپن تصریح کرد: با گفت و گوهایی که در این سفر با تجار ژاپنی داشتم دغدغه آنها اول مسائل بانکی و دوم تامین امنیتی بود، هر چند ایران یکی از کشورهای امن و باثبات در منطقه است اما متاسفانه در کشورهای همسایه ایران و دیگر همسایه ایران درگیری های زیادی وجود دارد که همین چند روز پیش هم شاهد یک کودتا در کشور ترکیه بودیم که امنیت ژاپنی های مستقر در آنجا را به خطر انداخته است.

وی افزود: خلیج فارس هم یکی از مناطق استراتژیک است که ثبات امنیت در آنجا از اهمیت بسزایی برخوردار است و امیدواریم که ایران به کمک کشورهای همسایه همچنان آرامش و امنیت را در این حوزه حفظ کند.

ماساهیسا ساتو با اشاره به علاقه مندی تجار ژاپنی برای حضور قوی تر در ایران گفت: تجار ژاپنی آینده بسیار روشنی برای تبادلات اقتصادی میان دو کشور متصور هستند و امیدواریم که این مسئله به زودی عملیاتی شود.

وی در پایان از سوی دولت، رئیس مجلس نمایندگان و نمایندگان مجلس ژاپن از رئیس مجلس شورای اسلامی جهت سفر به این کشور دعوت نمود.

/ مشرق نیوز

۲۷ تیر ۱۳۹۵ | |
نشست شورای امنیت سازمان ملل در سالگرد برجام
به نقل از شبکه خبری اسکای نیوز عربی، ویتالی چورکین نماینده روسیه در شورای امنیت با انتقاد از گزارش بان کی مون دبیر کل سازمان ملل متحد در این باره و تاکید بر پایبندی ایران به توافق هسته ای با گروه ۵+۱، گفت که وی به نکات مهمی در باره پیشرفت های ایران برای اجرای این توافق، اشاره نکرده است.
در این نشست سامانتا پاور نماینده آمریکا، فرانسوا دلاتر نماینده فرانسه و مارک لیال گرانت نماینده انگلیس در سازمان مللت متحد به انتقاد از ایران پرداختند.
/ مشرق نیوز
۲۷ تیر ۱۳۹۵ | |
وزیر خارجه جدید انگلیس به اجرای برجام واکنش نشان داد

«بوریس جانسون»، در اولین واکنش درباره توافق هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ بعد از تصاحب سمت وزارت خارجه انگلیس، گفت که او اجرای کامل برجام با همکاری متحدان کشورش را ادامه خواهد داد.

وزیر خارجه جدید انگلیس در بیانیه‌ای به مناسبت اولین سالگرد حصول «برجام» گفت: «همکاری با متحدانمان برای ضمانت اجرای کامل توافق هسته‌ای وین درباره برنامه هسته‌ای ایران را ادامه خواهیم داد.

در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «اولین سالگرد توافق هسته‌ای گشایش دیپلماتیک تاریخی

ایران و گروه ۱+۵ روز ۱۴ جولای سال گذشته به توافقی بر سر برنامه هسته‌ای ایران رسیدند. این توافق موسوم به «برجام» قرار است در ازای ایجاد برخی محدودیت‌ها در برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌ها علیه این کشور را رفع کند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پایبندی ایران به توافق هسته‌ای را تأیید کرده است. ایران در مقابل از کارشکنی‌های آمریکا در اجرای «برجام» انتقاد کرده است.

بانک‌ها و شرکت‌های اروپایی، عدم آمادگی آمریکا برای ضمانت‌دهی درباره تحریم‌های رفع‌نشده علیه ایران را عامل اکراه از مبادله با ایران عنوان کرده‌اند. / مشرق نیوز

۲۶ تیر ۱۳۹۵ | |
گزارش سه ماهه دولت از اجرای برجام

دومین گزارش سه ماهه از اجرای برجام توسط وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی تقدیم شد که به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

دومین گزارش سه ماهه از اجرای برجام

تقدیم به کمیسیون امنیت ملی  و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی

۲۶ فروردین الی ۲۶ تیر ۱۳۹۵

مقدمه:

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که در تیرماه ۱۳۹۴ بین جمهوری اسلامی ایران و اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد بهمراه آلمان، موسوم به ۱+۵ ، مورد توافق قرار گرفت، پس از تائید شورایعالی امنیت ملی، مجلس شورای اسلامی و نهایتا مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)، در تاریخ ۲۶ دی ماه ۱۳۹۴ رسما به مرحله اجرا در آمد. تبصره یک قانون «اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام» مصوب ۲۱/۷/۱۳۹۴ مجلس محترم شورای اسلامی مقرر می دارد «وزیر امور خارجه موظف است روند اجرای توافقنامه را هر سه ماه یک بار به کمیسیون امنیت ملی وسیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گزارش دهد.» گزارش حاضر، دومین گزارش سه ماهه روند اجرای برجام مربوط به فاصله زمانی ۲۶ فروردین لغایت ۲۶ تیرماه ۱۳۹۵ است.[۱]

آنچه مسلم است برجام در مسیر اجرا با موفقیت ها و چالش هایی مواجه بوده است. با رفع تحریم های مرتبط با هسته ای، که بخش عمده تحریم ها علیه جمهوری اسلامی ایران را تشکیل می داد، گشایش های قابل توجهی در حوزه های مختلف اقتصادی صورت گرفته است. چالش عمده در این خصوص زمانبر بودن بازگشت به شرایط پیش از تحریم است. البته با توجه به زمینه سازی های آمریکا و غرب برای اعمال تحریم ها از سال های میانی دهه ۸۰ و مدت ها قبل از شروع مرحله آخر تحریم ها در سال ۹۰، نیز شرایط روابط اقتصادی خارجی کشور نامناسب بوده و روابط اقتصادی و به ویژه بانکی ایران با غرب بسیار محدود بوده است.  لذا بازگشت به شرایط نسبتا عادی اقتصادی و بانکی نه تنها وابسته به رفع مقررات تحریمی است که تاحدقابل توجهی حاصل شده است، بلکه نیازمند رفع شرایط روانی تحمیلی بر مؤسسات بانکی و پولی است که حتی قبل از وضع مقررات تحریمی حاکم بوده و مانع روابط اقتصادی بوده است.[۲] همچنین مشکلات و چالش هایی بر سر راه بهره گیری بهینه کشور از رفع این تحریم ها وجود دارد که عمدتا ناشی از محدودیت ها و موانع غیربرجامی است ولی تاثیرات اجتناب ناپذیر خود را بر انتفاع کشور از شرایط پسابرجام می گذارند.

گزارش حاضر از پنج بخش تشکیل یافته است:

–      بخش نخست: امور مربوط به فعالیت های هسته ای

–      بخش دوم: از بین رفتن مبانی سیاسی و حقوقی تحریم‌ها

–      بخش سوم: رفع تحریم ها در عمل

–      بخش چهارم: محدودیت های غیربرجامی

–      بخش پنجم: سایر مشکلات و چالش ها

بخش نخست

امور مربوط به فعالیت های هسته‌ای

یک سال پس از نهایی شدن برجام و شش ماه پس از اجرایی شدن آن، امروز با قاطعیت می توان گفت که تلاش های شبانه روزی دانشمندان هسته ای کشور، و بیش از ده سال مقاومت مردم ایران، برای تحقق شعار «انرژی هسته ای حق مسلم ماست» به ثمر نشسته و این شعار بزرگ که برای آن مقاومت و ایثار زیادی صورت گرفته و خون شهدای گرانقدر هسته ای به پای آن رفته است، اکنون «محقق» شده است. «برنامه هسته ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران» با تمامی ابعاد مهم و حساس آن شامل چرخه سوخت، غنی سازی اورانیوم، تولید آب سنگین، راکتور آب سنگین، تحقیق و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته و … نه تنها بدون حتی یک روز توقف ادامه دارد، بلکه توسط همه کشورهای بزرگ و قدرتمند دنیا، و کل جامعه بین المللی، و در راس همه آنها شورای امنیت سازمان ملل متحد، «مورد شناسایی و احترام قرار گرفته است». علاوه بر این با آغاز همکاری های بین المللی، افق های نوینی در صنعت هسته ای جمهوری اسلامی ایران پدیدار گردیده و ابعاد جدیدی در برنامه هسته ای کشورمان ایجاد گردیده و در حال گسترش می باشد.

آخرین وضعیت در هر یک از عرصه های فنی هسته ای به شرح زیر به استحضار می رسد.

۱.      مدرن سازی راکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک (IR- 40)

·       در خصوص بازطراحی و مدرن سازی راکتور آب سنگین اراک بر طبق برجام، کارگروهی متشکل از اعضای کشورهای ۵+۱ به ریاست مشترک آمریکا و چین تشکیل شده است که برای بازطراحی و سپس تکمیل رآکتور بر اساس طراحی جدید، با ایران همکاری و مشارکت می‌نماید. بازطراحی توسط متخصصین کشورمان در حال انجام است که متعاقبا توسط این کارگروه جهت تطابق با استانداردهای بین‌المللی در زمینه ایمنی مورد بازبینی قرار گرفته و سپس طراحی نهایی جهت به تأیید کمیسیون مشترک ارسال خواهد شد.

·       به منظور مدرن سازی راکتور آب سنگین اراک طبق برنامه جامع اقدام مشترک، ضمن حفظ ماهیت آب سنگین به عنوان خنک‌کننده، کندکننده و بازتابنده، مخزن (calandria) جدیدی طراحی و جایگزین مخزن قبلی خواهد شد.

·       برای بازطراحی قراردادی قطعی و مطمئن با یک شرکت ایرانی ذیصلاح بسته شده است که اطمینان لازم برای تکمیل پروژه را ایجاد می نماید. همچنین امضای قرارداد تجاری با کمپانی چینی نیز در دست پیگیری است. بخشی از چارچوب‌های اولیه طراحی برای طرف چینی ارسال شده و شرکت اتمی دولتی چین (CNNC) در حال بررسی آن است.

·       کلیه قرص‌های سوخت اورانیوم طبیعی و مجموعه‌های سوخت ساخته‌شده رآکتور قبلی تا زمان راه‌‌اندازی کامل رآکتور جدید حفظ و در انبار تحت نظارت آژانس قرار دارند.

۲.     کارخانه آب سنگین اراک

·       فعالیت‌های تولیدی کارخانه آب سنگین اراک کماکان ادامه دارد. با توجه به توافق صورت‌گرفته و رفع تحریم‌ها در چارچوب برنامه جامع اقدام مشترک، امکان فروش آب سنگین فراهم شده است. میزان ذخایر آب سنگین کشورمان تا ۱۳۰ تن با لحاظ نمودن دو برابر مقدار مورد نیاز کشورمان حفظ گردیده است. زمان نیاز اصلی به آب سنگین، زمان بهره‌برداری از رآکتور جدید می‌باشد که حدودا ۵ سال آتی خواهد بود.

·       در حال حاضر تولید سالانه کارخانه آب سنگین به حدود ۲۵ تن رسیده و این در حالی است که نیاز کشور در موارد غیر از رآکتور برای هر سال کمتر از یک تن می‌باشد. لذا اقدام عاقلانه، یافتن بازارهای معتبر بین‌المللی و فروش مازاد این محصول است. تا تاریخ این گزارش ۳۲ تن از آب سنگین مازاد کشور توسط یک خریدار آمریکایی ابتیاع گردیده است که پس از واریز تقریبا کل وجه معامله به حساب سازمان انرژی اتمی نزد بانک تجارت، در بندر سوهار واقع در کشور عمان به خریدار تحویل گردید. مذاکره به منظور فروش آب سنگین به چند کشور دیگر از جمله روسیه در دست پیگیری است.

۳.      غنی سازی اورانیوم

·       غنی سازی در کارخانه غنی سازی نطنز با تعداد ۵۰۶۰ سانترفیوژ در قالب ۳۰ آبشار ادامه دارد. سانتریفیوژهای مازاد برای جایگزینی سانتریفیوژهای مستهلک حسب ضرورت و استفاده در زمان مقتضی جمع آوری و انبار شده اند. لازم به ذکر است که بخش عمده‌ای از سانتریفیوژهای جمع‌آوری شده قبل از برجام نیز در حال غنی‌سازی نبودند.

۴.     تحقیق و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته

·       برنامه تحقیق و توسعه در حوزه تست مکانیکی بر روی ماشین‌های IR-2m، IR-4، IR-5، IR-6، IR-6s، IR-7، و IR-8 مطابق برجام ادامه دارد.

·       آزمایش با گاز اورانیوم بر روی تک ماشین IR-4، زنجیره ده‌تایی IR-4، تک ماشین IR-5 و زنجیره حدودا ده‌تایی سانتریفیوژ IR-6 ادامه دارد.

·       آزمایش با گاز اورانیوم بر روی ماشین IR-8 بلافاصله پس از حصول اطمینان از آمادگی فنی دستگاه آغاز خواهد شد.

·       تهیه الیاف کربن (از جمله مواد اولیه مورد نیاز  برای تولید سانتریفیوژهای پیشرفته) در دست پیگیری است. نظارت بر این مواد در چارچوب فرمایش مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) که همواره مدنظر سازمان انرژی اتمی ایران بوده است صورت می گیرد.

۵.     ذخایر

·       ذخایر حاصل از فعالیت‌های غنی سازی اورانیوم تا سقف ۶۷/۳ درصد و موجودی ذخایر اورانیوم کشور (یا معادل آن در سایر اشکال) تا میزان ۳۰۰ کیلوگرم حفظ شده است.

·       ذخایر کیک زرد کشور با ورود ۲۰۰ تن از روسیه و قزاقستان افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.

۶.     تاسیسات فردو

·       زیر ساخت‌ها، تجهیزات و تاسیسات کارخانه فردو در یک بال آن کاملا حفظ شده است. تعداد  ۱۰۴۴ سانتریفیوژ در قالب شش آبشار در این بال وجود دارد که دو آبشار در حال چرخش می باشند.

·       در راستای تبدیل فردو به «مرکز تحقیقات هسته ای» و استفاده بهینه از این تاسیسات، مذاکرات فنی و تخصصی به منظور تحقیق و توسعه، و نهایتا تولید ایزوتوپ های پایدار در تاسیسات فردو با طرف روسی در حال پیگیری و انجام است که با روند مطلوب و منطقی در حال پیشرفت می باشد.

۷.    انتقال سوخت

·       در  اجرای بند ۵۷ ضمیمه یک برجام مبنی بر پذیرش داوطلبانه کاهش ذخایر اورانیوم غنی شده موجود در اشکال شمیایی UF6 و UO2، و بر اساس شروط ذکر شده در نامه مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)، سازمان انرژی اتمی ایران پس از چند دور مذاکره با کشور روسیه، از بین گزینه‌های در اختیار، گزینه تبادل با اورانیوم طبیعی را انتخاب نمود. بر اساس توافق سازمان انرژی اتمی ایران با طرف روسی، علاوه بر معادل اورانیوم طبیعی موجود در ذخایر اورانیوم غنی شده (مطابق نص صریح برجام)، مابإزای هزینه فرآوری کیک زرد (تبدیل کیک زرد به UF6 طبیعی) و هزینه غنی‌سازی صورت گرفته نیز کیک زرد مازاد بر معادل دریافت شد.

·       لازم به تاکید است تا پیش از برجام، بر اساس قطعنامه‌های موجود شورای امنیت سازمان ملل متحد، واردات اورانیوم طبیعی (کیک زرد) به ایران ممنوع بوده است.

·       بخشی از این ترکیبات منتقل شده به کشور روسیه، مطابق با نیاز سازمان انرژی اتمی ایران و بر اساس تایید آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر مصرف‌شدن محموله قبلی جهت مصرف در ساخت سوخت به کشور عودت داده خواهد شد. در حال حاضر عودت ۵ کیلو سوخت ۲۰% ار محموله منتقل شده به روسیه در برنامه است و کار حمل آن به کشور در اسرع وقت در دست پیگیری است.

۸.    اقدامات شفاف ساز

·       با اجرایی‌شدن برجام در روز ۲۶/۱۰/۱۳۹۴، پروتکل الحاقی نیز به طور موقت اجرایی گردید. بر این اساس می‌بایست «اظهارنامه های ابتدایی» حداکثر تا ۱۸۰ روز پس از اجرایی‌شدن پروتکل الحاقی (تا ۲۳/۰۴/۱۳۹۵) به آژانس ارسال گردد. این اظهارنامه ‌ها شامل موارد زیر می‌باشد که با همکاری وزارتخانه‌ها و نهادهای مرتبط تهیه شده است و در مرحله نهایی بررسی پیش از ارسال می‌باشد (لازم به ذکر است که «برنامه بلندمدت غنی سازی و تحقیق و توسعه ی غنی سازی ایران» پیش از این برای آژانس ارسال و ثبت شده است):

–       اظهارنامه ‌های فعالیت‌های تحقیق و توسعه دولتی؛

–       اظهارنامه ‌های ۸ سایت هسته‌ای کشور؛

–       اظهارنامه ‌های فعالیت‌های ساخت یا تولید موضوع ضمیمه ۱ پروتکل الحاقی؛

–       اظهارنامه ‌های فعالیت‌های معادن و کارخانجات تغلیظ؛

–       اظهارنامه ‌های اطلاعات نگهداری مواد چشمه؛

–       اظهارنامه ‌های اطلاعات تکمیلی مواد هسته‌ای معاف شده از پادمان؛

–       اظهارنامه ‌های برنامه ده ساله آتی؛

–       اظهارنامه ‌های فعالیت‌های جاری تحقیق و توسعه غیردولتی.

    طراحی دقیق برای رفع هرگونه نگرانی و اطمینان از تأیید انجام تعهدات هسته‌ای کشورمان در فرآیند راستی آزمائی نهایی توسط آژانس صورت گرفت. در نتیجه می توان گفت که در طول شش ماه گذشته آژانس در مجموع به وظایف خود در نظارت و راستی آزمایی به خوبی عمل کرده و مورد خاصی از زیاده خواهی یا کارشکنی گزارش نشده است. برخی سوءتفاهمات اجرایی از طریق مذاکره و تفاهم حل و فصل شده و برخی دیگر نیز، که ناشی از اختلاف برداشت بین ایران و ۱+۵ است و به آژانس به عنوان مجری مربوط نمی شود، در سطح کمیسیون مشترک در حال پیگیری است.
بر اساس مقررات پروتکل الحاقی در خصوص «دسترسی‌های تکمیلی»، آژانس تاکنون درخواست دسترسی تکمیلی به هشت مکان را در سایت‌های هسته‌ای (سایت‌های اصفهان، تهران و نطنز) نموده که بدون مواجه شدن با موارد غیر عادی انجام گردیده است.
با فراهم شدن امکان دسترسی به اطلاعات از طریق تجهیزات الکترونیک (بدون هیچ گونه انتقال آنلاین داده ها به خارج تاسیسات) و تعیین محل مشخص در سایت ها برای بازرسان، عبور و مرور غیرضروری بازرسان به دیگر محل ها در تاسیسات هسته ای کاهش یافته است و نظارت بیشتری بر فعالیت های بازرسان اعمال می گردد.

۹.     ابعاد احتمالی نظامی (PMD)

·       متعاقب تلاش ها و همکاری های نزدیک وزارت امورخارجه، وزارت دفاع و سازمان انرژی اتمی در خصوص موضوع بی اساس «ابعاد احتمالی نظامی»، و در پی اجرائی شدن نقشه راه و روشن سازی ابهامات پیرامون موضوعات گذشته و حال برنامه هسته ای ایران، شورای حکام آژانس در بند ۹ آخرین قطعنامه خود به تاریخ ۱۵ دسامبر ۲۰۱۵، به صراحت برطرف شدن ملاحظات شورای حکام در این خصوص را اذعان و پرونده ابعاد احتمالی نظامی را مختومه کرد.

·       با بسته شدن موضوع ابعاد احتمالی نظامی، عدم صحت اتهامات و ادعاهای آمریکا و دیگر کشورهای غربی، از جمله در خصوص توسعه کلاهک هسته ای برای موشک توسط ایران، به اثبات رسیده و یکی از بزرگ ترین و طولانی ترین چالش های بین ایران و آژانس، که سال ها وقت و سرمایه زیادی را از کشور صرف اثبات غیر واقعی بودن این اتهامات کرده بود، برطرف گردید. در طول شش ماه پس از اجرایی شدن برجام، به جز تلاش ناکام یک رسانه صهیونیستی، هیچ نشانه دیگری از تلاش رسمی یا غیررسمی برای بازگشایی این پرونده مشاهده نشده است.

۱۰.   همکاری های بین المللی هسته‌ای

پیش از اجرائی شدن برجام، با توجه به شماری از قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد و شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، هرگونه همکاری صلح آمیز هسته ای با جمهوری اسلامی ایران ممنوع بوده و حتی نمایندگان کشورمان با محدودیت‌های متعددی برای حضور در جلسات فنی روبرو بودند. با اجرائی شدن برجام و برداشته شدن این محدویت ها به تدریج همکاری های دوجانبه، بین المللی و یا در قالب آژانس بین المللی انرژی اتمی آغاز و از جمله امکان حضور نمایندگان کشورمان در مجامع علمی و تحقیقاتی، و همکاری با دانشگاه ها، سازمان ها و نهادهای ذیربط فراهم گردیده است. در مجموع روند رو به پیشی مشاهده می شود که دستاوردهای بلندمدتی برای کشورمان در پی خواهد داشت. از جمله می‌توان موارد ذیل را عنوان نمود:

بین المللی

·       آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: علاوه بر تغییر رویکرد در گزارش های مدیر کل که عمدتاً روند مثبتی را در پیش گرفته، بر خلاف سال های قبل که مشکل بودجه مطرح می‌گردید، در جلسه سالجاری با چنین مشکلی مواجه نبودیم. این روند مثبت در موضوعات فنی نیز مشاهده می‌گردد، کما اینکه پس از اجرای برجام امکان بازنگری در فعالیت‌های مرتبط با پروژه‌های ملی (در قالب TC) که پیش از اجرای برجام از سوی آژانس مورد موافقت قرار نگرفته بود، فراهم شده است.

·       حضور رابط ملی ایران در همکاری‌های فنی با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (NLO) و معاون رابط ملی (NLA) در نشست رابطین ملی: در چند سال گذشته به دلیل تحریم‌ها از ایران برای حضور در این نشست دعوت به عمل نمی‌آمد که در سالجاری این امر محقق گردید.

·       پروژه های فنی: پیش از اجرای برجام از ۴۶ مورد از این پروژه‌ها، ایران مجاز به شرکت در ۳۱ پروژه بود که در ۷ مورد به صورت موردی و بر حسب نوع فعالیت مجوز حضور داده می‌شد و در ۸ پروژه هم از ایران دعوت به عمل نمی‌آمد. پس از اجرای برجام ایران نمایندگان سازمان برای شرکت در کلیه ۴۶ پروژه دعوت شده اند.

·       رفع محدودیت‌های اعمال‌شده برای شرکت نمایندگان کشورمان در نشست‌های چهار کمیته استاندارد ایمنی: در برخی موارد پیش از اجرای برجام، کارشناسان کشور در این چهار کمیته که شامل NUSSC (کمیته استانداردهای ایمنی هسته‌ای)، WASSC (کمیته استانداردهای ایمنی پسماند)، RASSC (کمیته استانداردهای ایمنی پرتوی) و TRANSSC (کمیته استانداردهای ایمنی حمل و نقل) می‌باشند، امکان حضور نداشتند. لیکن پس از برجام با رفع محدودیت‌ها نمایندگان سازمان انرژی اتمی ایران در کلیه جلسات کمیته‌های چهارگانه مشارکت موثر دارند.

منطقه‌ای و بین‌منطقه‌ای:

·       اتحادیه اروپا: جلسات و مذاکرات متعددی میان کارشناسان این اتحادیه و جمهوری اسلامی ایران در بروکسل و تهران برای اجرایی‌نمودن طرح‌های همکاری در حوزه ایمنی هسته‌ای برگزار گردید و طرح‌های پیشنهادی در حوزه ایمنی هسته‌ای در حال تکمیل می‌باشد. در پی سفر کمیسیونر انرژی اتحادیه اروپا به ایران و انتشار بیانیه مشترک همکاری در زمینه انرژی هسته‌ای دو طرف برای ارتقای همکاری ابراز تمایل نموده و گام‌های اولیه برای تعیین چارچوب همکاری و محورهای مورد علاقه طرفین برداشته شده است. همچنین بنا به دعوت اتحادیه اروپا، کارشناسان حوزه نیروگاهی کشور در دوره تخصصی مرتبط با تست استرس نیروگاه‌های هسته‌ای در بروکسل شرکت نمودند.

·       شرکت AF: با علاقمندی این شرکت که کنسرسیومی از کشورهای سوئیس، سوئد و چک است، مذاکرات برای همکاری به ویژه در حوزه طراحی نیروگاهی در برنامه قرار گرفته است. پیش‌نویس اولیه قرارداد بازنگری مدارک طراحی مفهومی رآکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک در همکاری با این شرکت نیز تنظیم شده است.

·       پروژه بین‌المللی ITER در فرانسه: با توجه به علاقمندی ایران برای عضویت در این پروژه، رئیس محترم سازمان انرژی اتمی ایران سفری به فرانسه داشته و امضای یادداشت تفاهم همکاری در این زمینه و دیگر  موارد با طرف مقابل در دست اقدام است. در این راستا، ملاقاتی میان مسئولین این پروژه با نمایندگان کشورمان در وین صورت گرفته و رئیس محترم سازمان انرژی اتمی ایران به اتفاق معاون محترم فناوری رئیس جمهور و هیات همراه بازدیدی از این پروژه در فرانسه داشتند که مقرر شد موضوع همکاری ایران در طول سفر هیأتی از ITER به ایران مورد بررسی واقع گردد.

·       پروژه FAIR از دیگر پروژه‌های مطرح بین‌المللی است که در کشور آلمان قرار دارد و مذاکرات اولیه برای جلب نظر طرف‌های درگیر برای عضویت و مشارکت ایران در این پروژه مهم آغاز گردیده است.

دوجانبه

·       ژاپن: در پی سفر هیأت ژاپنی به تهران و بازدید از نیروگاه اتمی بوشهر، سفر رئیس محترم سازمان انرژی اتمی ایران و دو نوبت سفر کارشناسان کشورمان به این کشور، مذاکرات و ملاقات‌های متعددی با مسئولین نظام ایمنی هسته‌ای ژاپن صورت پذیرفت. برای آغاز همکاری و با بازدید هیأت کشورمان از مرکز آموزشی و پاسخ به وضعیت‌های اضطراری هسته‌ای ژاپن، مقرر شد ۱۰ نفر از کارشناسان نظام ایمنی هسته‌ای کشورمان با تقبل کلیه هزینه‌ها توسط طرف ژاپنی به آن کشور عزیمت نمایند. همچنین مذاکرات در خصوص ارتقای همکاری‌ها در حوزه ایمنی هسته‌ای با مشارکت در تجهیز مرکز مجهز ایمنی هسته‌ای مطابق بند ۳ برجام و برگزاری همایش ایمنی هسته‌ای در تهران در جریان است.

·       سوئیس: پس از دیدارهای متقابل مسئولین نظام‌های ایمنی هسته‌ای دو کشور ایران و سوئیس در پی ابراز تمایل این کشور به همکاری، پیش‌نویس یادداشت تفاهم همکاری مبادله و نهایی گردیده و مقرر است در حاشیه اجلاس کنفرانس عمومی در وین در مهر ماه سالجاری اسناد امضاء و مبادله شوند.

·       اسپانیا: مذاکرات مختلف در تهران و مادرید با هدف ارتقای سطح همکاری های صلح آمیز هسته ای به ویژه ایمنی هسته ای صورت گرفته و در دست پیگیری است.

·       روسیه: بررسی‌های فنی و ارزیابی‌های لرزه‌نگاری در خصوص احداث دو واحد نیروگاه برق هسته‌ای هزار مگاواتی در تأسیسات نیروگاهی بوشهر به پایان رسیده و تأمین اعتبار برای آغاز اجرای قرارداد در دست پیگیری قرار دارد. لازم به ذکر است همکاری‌های کشورمان با روسیه در خصوص همکاری در زمینه ایزوتوپ‌های پایدار نیز در دست پیگیری است.

·       مجارستان: به دعوت وزیر امور خارجه این کشور، در سفر رئیس محترم سازمان انرژی اتمی ایران به مجارستان مذاکرات اولیه در زمینه طراحی و ساخت رآکتورهای کوچک انجام پذیرفته و مورد استقبال طرف مقابل قرار گرفته است. متن سند یادداشت تفاهم همکاری نیز نهایی شده و به زودی امضا خواهد شد.

·       کره جنوبی: طی سفر وزیر صنایع کشور کره‌جنوبی، زمینه‌های همکاری از جمله ساخت واحدهای جدید و تأمین اعتبار نیروگاه‌های اتمی توسط کره‌جنوبی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. مذاکرات دو طرف در این خصوص در دست پیگیری می‌باشد.

·       فرانسه: در پی مذاکرات صورت‌ گرفته میان معاون رییس دفتر رئیس‌جمهور و رئیس شرکت EDF فرانسه در حاشیه سفر رئیس محترم جمهور به فرانسه، از مدیران شرکت‌های EDF و AREVA دعوت به عمل آمد. مذاکرات اولیه کارشناسی میان هیأت‌های ایرانی و فرانسوی به منظور یافتن زمینه‌های مشترک همکاری صورت گرفته و مراتب در دست پیگیری است.

·       جمهوری چک: بنا به دعوت وزیر امور خارجه این کشور، هیأتی از سازمان انرژی اتمی ایران به ریاست جناب آقای دکتر صالحی به این کشور سفر نموده و زمینه‌های مشترک همکاری دو طرف در دست بررسی و اقدام است. هیأتی از چک به زودی از تهران بازدید خواهد نمود.

·       جمهوری اسلواک: در پی سفر رئیس محترم سازمان انرژی اتمی ایران به کشور اسلواک، پیگیری موضوعات مورد علاقه طرفین به منظور همکاری در دستورکار قرار دارد. هیأت اسلواک به زودی از سازمان انرژی اتمی ایران بازدید خواهد داشت.

·       برزیل: با هماهنگی‌های صورت‌گرفته هیأتی کارشناسی از سازمان انرژی اتمی ایران از آزمایشگاه‌های استاندارد اولیه در زمینه دوزیمتری چشمه‌های براکی تراپی در برزیل بازدید نمودند.

بخش دوم

از بین رفتن مبانی سیاسی و حقوقی تحریم‌ها

همانگونه که در گزارش قبلی نیز به استحضار رسید، برچیده شدن و از بین رفتن مبانی سیاسی و حقوقی تحریم‌های مرتبط با هسته ای، یا به اصطلاح زیرساخت تحریم ها، قدم اول و لازمه اصلی برای برداشته شدن تحریم ها در عمل است و لذا اهمیت خاصی دارد؛ چرا که تمامی قطعنامه ها، قوانین و مقرراتی که تحریم ها به واسطه آنها وضع شده اند را از بین می برد. این زیرساخت‌ها عبارت بودند از:

·       به لحاظ سیاسی موضوع ابعاد احتمالی نظامی (PMD) که مبنای همه اتهامات به ایران بوده و مشروعیت سیاسی و روانی برای اعمال تحریم ها را ایجاد می کرد، اکنون بی اعتبار شده و به تاریخ پیوسته است. مدیرکل آژانس در گزارش خود اتهامات وارده به ایران را در حد یک رشته مطالعات اولیه و غیرمستمر ارزیابی کرد. شورای حکام آژانس هم متعاقبا طی قطعنامه ای موضوع را رسما مختومه ساخت.

·       به لحاظ حقوقی تمامی اسناد تحریمی شامل قطعنامه ها و قوانین و مقرراتی که تحریم های مرتبط با هسته ای به واسطه آنها وضع شده بودند، از بین رفته یا اصلاح شده اند:

–       لغو هفت قطعنامه الزام آور شورای امنیت و انحلال کمیته تحریم و پانل کارشناسی مربوطه،

–       لغو ۱۲ قطعنامه و ۵ تصمیم آژانس بین المللی انرژی اتمی که نه تنها مبنای تحریم های شورای امنیت بود، بلکه مستقیما مبنای ممنوعیت همکاری های هسته ای با ایران بود،

–       لغو یا اصلاح ۵ فرمان اجرایی رئیس جمهور آمریکا، و توقف اجرای قوانین تحریمی مرتبط با هسته ای کنگره آمریکا شامل تمامی تحریم های ثانویه،

–       خروج نام بیش از ۷۰۰ شخص حقیقی و حقوقی یا هواپیما و کشتی از فهرست تحریم های آمریکا،

–       صدور مجوزهای کلی لازم برای فروش هواپیمای غیرنظامی و قطعات و خدمات آن به ایران، صادرات فرش و اقلام غذایی از ایران و رفع موانع فعالیت شرکت های تابعه شرکت های آمریکایی با ایران،

–       تصویب قوانین جدید یا اصلاح قوانین گذشته توسط شورای وزیران اتحادیه اروپا به منظور لغو تحریم‌های اروپایی،

–       خروج ۴۴۷ شخص حقیقی و حقوقی ایرانی از لیست تحریم‌های اتحادیه اروپا،

–       لغو تحریم‌های ملی سایر کشورها نظیر کانادا، استرالیا، ژاپن، کره جنوبی، سوئیس، نروژ، فرانسه، برزیل، پاکستان و …،

–       صدور دستورالعمل ها و راهنماهای رفع تحریم ها، و درج آنها در سایت خزانه داری آمریکا و سایت اتحادیه اروپایی

·       به لحاظ روانی، فضای سیاسی و روانی پیرامون هر کشوری مسلما تاثیرات تعیین کننده ای بر نوع همکاری های اقتصادی سایر کشورها دارد.

–       در طول یک سال گذشته از زمان نهایی شدن مذاکرات در تیر ماه ۱۳۹۴ تاکنون، فضای سیاسی بین المللی در رابطه با کشورمان به شدت مثبت شده و تغییر کاملا محسوس و معناداری پیدا کرده است. تصویر جمهوری اسلامی ایران در صحنه بین المللی اکنون به تصویر یک بازیگر خردمند و منطقی، در عین حال قدرتمند و تاثیرگذار، و البته پایبند به اصول و مبانی اعتقادی خود تبدیل شده است. از تبعات این تغییر فضا، سفرهای متعدد هیئت‌های عالی رتبه سیاسی، اقتصادی، شرکت‌ها و اشخاص به جمهوری اسلامی ایران بوده است که به نوبه خود به تغییر هرچه مثبت تر فضا کمک کرده است.

–       این سفرها شامل عزیمت حدود ۲۰ رئیس کشور، ۱۷ نخست وزیر، معاون رئیس جمهور و رئیس مجلس، بیش از ۴۰ وزیر خارجه، ۸۰ وزیر اقتصادی، قریب به ۳۵۰ هیات اقتصادی و بازرگانی چند ده و حتی چند صد نفره بوده که انعقاد صدها یادداشت تفاهم، موافقتنامه و قرارداد را به دنبال داشته است.

–       فضای بین المللی جدید فرصت های قابل توجهی را در برابر کشورمان قرار داده است: تنوع در انتخاب منابع و شرکای تجاری، برقراری رقابت که منجر به کاهش قیمت ها و هزینه ها می گردد، دسترسی به فن آوری های نوین و افزایش دانش حرفه ای از طریق دست یافتن به پیشنهادها و گزینه های متنوع، حذف دلال‌ها و واسطه‌ها به جهت امکان برقراری رابطه مستقیم با منابع تولید کالا و خدمات، تحقق استقلال در تصمیم گیری و انتخاب بهینه، و …

بخش سوم

رفع تحریم ها در عمل

در طول سه ماه گذشته (۲۶ فروردین لغایت ۲۶ تیرماه ۱۳۹۵) در کلیه حوزه هایی که تحریم های هسته ای برقرار بوده است گشایش‌های قابل توجهی صورت گرفته و روند بازگشت شرایط به وضعیت عادی به صورت مستمر ادامه دارد. موارد زیر کلیاتی از آخرین وضعیت در حوزه های مختلف است. بدیهی است گزارش مشروح توسط وزارتخانه‌ها و نهادهای ذیربط عنداللزوم تقدیم خواهد شد.

الف: حوزه مالی، بانکی و بیمه

·       آزادی وجوه مسدود شده: از مهم ترین شاخصه های رفع تحریم ها دسترسی بانک مرکزی به وجوه مسدود شده خود در زمان تحریم ها می باشد. در حال حاضر بخش عمده ای از وجوه مسدود شده بانک مرکزی در دسترس آن بانک قرار دارد. شایان ذکر است که انتقال و یا تبدیلات ارزی کماکان با محدودیت هایی مواجه بوده و لیکن در مجموع بانک مرکزی هم اکنون قادر به مدیریت کلان منابع مالی خود در خارج از کشور می باشد. با عنایت به امکان بهره مندی از ارزهای مختلف در خارج از کشور، تخصیص ارز در مرکز مبادلات ارزی بانک مرکزی به روز شده و نوبت چهار ماهه قبل از برجام از بین رفته است. در نتیجه در حال حاضر متقاضیان ارزی (برای واردات یا هر مقصود دیگر) که قادر به ارائه اسناد مثبته و پرداخت معادل ریالی ارز درخواستی خود به بانک مرکزی باشند، در سریع ترین زمان ممکن ارز مورد نیاز خود را در خارج از کشور دریافت خواهند نمود. بر این اساس پرداخت های نقدی کاهش چشمگیری داشته است.

·       ارتباطات بانکی: برقراری ارتباطات بانکی در حال گسترش می باشد. البته بانک های کوچک تر با رغبت بیشتری وارد تعامل شده ولی بانک های بزرگ تر برقراری روابط بانکی را منوط به انجام بررسی های بیشتر نموده اند. با توجه به بسط روابط کارگزاری طی ماه های گذشته، مبالغ قابل توجهی  ارز بین کارگزاران خارجی بانک مرکزی جابجا شده است.

o      حساب های بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نزد دیگر بانک های مرکزی به خصوص در حوزه اروپا در حال بازگشایی و فعالیت مجدد است. هم اکنون حساب های بانک مرکزی نزد بانک های مرکزی کشورهای اتریش و ایتالیا فعال شده و انتقالات ارزی از طریق بانک های فوق در حال انجام می باشد. با سایر بانک ها مذاکرات ادامه دارد.

o      در حوزه یورو در حال حاضر بانک های BCP سوئیس، هالک بانک ترکیه، EIH آلمان، UNICREDIT  ایتالیا و برخی بانک های کوچکتر مانند BMCE ‌اسپانیا، KBC بلژیک، دی ساندریو ایتالیا و  BACB انگلیس تعاملات بانکی با بانک مرکزی را آغاز نموده اند.

o      در حوزه ین ژاپن کلیه بانک های ژاپنی همکاری کامل دارند.

o      در حوزه دلار آمریکا به دلیل تحریم های اولیه آن کشور امکان تبادل وجود ندارد.

·      تبدیلات ارزی:

–       بانک های کشور کره جنوبی به دلیل وابستگی ارز خود به دلار امریکا در حال مذاکره با خزانه داری امریکا برای کسب مجوز لازم جهت تبدیل ذخیر ارزی «وون» متعلق به بانک مرکزی به ارزهای دیگر در صورت درخواست طرف ایرانی می باشند.

–       بانک های کشور ژاپن هنوز آماده تبدیل منابع ینی بانک مرکزی به یورو و انتقال آن به خارج از ژاپن نمی باشند و در حال مذاکره با مقامات آمریکایی و اروپایی برای یافتن راه حل هستند. این امر درحال حاضر از طریق انتقال منابع ینی به بانک BCP سوئیس و تبدیل آن به یورو انجام می شود.

–       در مورد تبدیل سایر ارزها به صورت مورد به مورد، یا تبدیلات انجام می شود و یا بانک های کشور مربوطه در حال رایزنی با خزانه داری امریکا می باشند.

·       شعب بانک های ایرانی در خارج از کشور: غیر از بانک صادرات که هنوز به بهانه های غیرهسته ای در فهرست تحریم ها قرار دارد، شعب بانک های ملی، تجارت، سپه و ملت در دوبی، لندن، پاریس، استانبول، هامبورگ و سئول فعال شده و نقش قابل توجهی در نقل و انتقالات ارزی ایفا می نمایند. شایان ذکر است که شعب مستقر درکشورهای اروپایی از طریق اتصال به TARGET II به سیستم تسویه اروپا دسترسی یافته اند.

·       سوئیفت: اتصالات بانکی و پیام رسانی مالی بین تمام بانک های کشور به جز بانک های تحریمی با بانک های کارگزار در کشورهای اتریش، اسپانیا، اسلواکی، اکراین، آلمان، انگلستان، ایتالیا، بحرین، بلژیک، بنگلادش، چین، روسیه، ترکیه، ژاپن، سوئد، فرانسه، کره جنوبی، مالزی، نپال، هلند و هند به صورت دوسویه برقرار گردیده است.

·       برقراری روابط کارگزاری: روابط کارگزاری شبکه بانکی کشور با بانک های خارجی در حال افزایش می باشد. تا تاریخ ۱۳/۴/۱۳۹۵ تعداد ۴۷۲ رابطه کارگزاری با بانکهای خارجی در کشورهای اتریش، اردن، ارمنستان، اسپانیا، استرالیا، اسلواکی، اکراین، آلمان، امارات، اندونزی، انگلستان، ایتالیا، ایرلند، بحرین، بلغارستان، بنگلادش، پاکستان، تاجیکستان، تایوان، ترکمنستان، ترکیه، چک، اندونزی، چین، بلژیک، دانمارک، روسیه، رومانی، ژاپن، سریلانکا، سوئد، سوئیس، عمان، فرانسه، فنلاند، قبرس، قزاقستان، کره جنوبی، کوبا، لهستان، مالزی، نروژ، هلند، هند و یونان برقرار شده است. برقراری روابط کارگزاری بین دو بانک مقدمه و لازمه شروع تعاملات بانکی می باشد.

·       گشایش اعتبارات اسنادی: تاتاریخ ۱۳/۴/۱۳۹۵ تعداد ۵۸۶۳ اعتبار اسنادی توسط بانک های مختلف کشور گشایش شده است. نکته قابل توجه در این میان کاهش نقش واسطه ای دوبی در خریدهای خارجی و تبعاً کاهش هزینه های تمام شده کالاهای وارداتی از جمله هزینه های تبادلات بانکی می باشد.

·       عواید نفتی: تعداد ۱۲ حساب بانکی در آلمان، ایتالیا، ژاپن، ترکیه، امارات، سوئیس، چین و نیز شعب خارجی سه بانک ایرانی، برای واریز وجوه حاصل از صادرات محموله های نفتی معرفی شده و فعال می باشند. توافق با یک بانک بزرگ اروپایی نیز  حاصل شده و این بانک به زودی در خصوص پرداخت تعهدات نفتی شرکت های اروپایی به نفع ذینفع های ایرانی وارد عمل خواهد شد.

·       تسویه مطالبات نفتی: عمده مطالبات تسویه شده و یا در حال مذاکره می باشد . به عنوان مثال:

–       تسویه مطالبات با اینوک امارات و دریافت بیش از ۵ میلیارد دلار،

–       تسویه مطالبات با کمپانی شل و دریافت حدود ۲ میلیارد دلار،

–       تسویه مطالبات نفتی با هند و توافق دریافت بیش از ۶ میلیارد یورو مطالبات معوقه در یک روند سه ماهه. در این خصوص تاکنون حدود ۸۵۸/۱ میلیارد یورو در بانک های هالک ترکیه و EIH هامبورگ دریافت شده است.

–       مطالبات بابت معوقات نفتی از شرکت های یونانی در مجموع ۸۰۰ میلیون دلار بوده است که با توافق به عمل آمده درخصوص نحوه تسویه، تاکنون ۱۳۲ میلیون دلار وصول شده است.

–       موارد دیگر در حال مذاکره می باشد.

·       تامین منابع مالی و گشایش خطوط اعتباری: با موسسات مالی کشورهای مختلف مذاکره شده و در موارد زیر توافق حاصل شده است: ژاپن ۱۰ میلیارد دلار، کره جنوبی ۱۳ میلیارد یورو (دو فقره ۸ و ۵ میلیارد یورو)، روسیه ۲/۲ میلیارد یورو، ایتالیا ۶ میلیارد یورو (دو فقره۲ و ۴ میلیارد یورو)، اتریش ۵ میلیارد یورو، آلمان ۵ میلیارد یورو، چین بیش از ۲۰ میلیارد یورو (بانک ICBC چین ۱۵ میلیارد یورو و بانک توسعه چین CDB حداقل ۵ میلیارد دلار، ضمنا مذاکرات با اگزیم بانک در جریان است )، ترکیه ۵/۳ میلیارد یورو، نروژ ۱ میلیارد یورو، صندوق توسعه صادرات هند ۳۰۰ میلیون دلار و اگزیم بانک هلند بدون سقف. در مجموع توافق برای دسترسی به بیش از ۶۰ میلیارد دلار منابع مالی صورت گرفته است (شامل موارد وزارت نفت نمی شود). مذاکره در خصوص جزئیات فنی و ضمانتنامه های مربوطه ادامه دارد. همچنین مذاکرات مقدماتی برای گشایش خطوط اعتباری با موسسات ذیربط در کشورهای دانمارک، آلمان، انگلستان و سوئد در جریان است.

·       بیمه های صادراتی: اختلافات مالی ناشی از تحریم ها با تمامی موسسات بیمه صادرات نظیر هرمس آلمان، ساچه ایتالیا، کوفاس فرانسه، OKB  اتریش و … حل و فصل شده، و لذا یکی از موانع اصلی ارتقای روابط اقتصادی میان ایران و کشورهای اروپایی مرتفع گردیده و ارتباطات کاری مجدداً برقرار شده است. این امر فضای مناسبی برای گسترش همکاری و ارتقاء مبادلات اقتصادی و تجاری با این کشورها فراهم نموده است. بر اساس مذاکرات انجام شده هرمس سقف پوشش خود را فعلا تا حد قبل از تحریم ها یعنی ۶ میلیارد یورو افزایش خواهد داد.

·       رتبه بندی ریسک: سازمان همکاری و  توسعه اقتصادی (OECD) در تاریخ ۹ تیر ۱۳۹۵ پس از نزدیک به یک دهه، ریسک تعامل مالی با ایران را از ۷ (بالاترین ریسک) به ۶ کاهش داد. در پی این اقدام هزینه های تامین مالی، با و بدون استفاده از اعتبار خریدار، به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

·       جلب سرمایه خارجی: در این حوزه اقدامات قابل توجهی صورت گرفته است:

–       در سه ماه گذشته تعداد ۳۶ درخواست سرمایه گذاری به ارزش تقریبی ۶/۳ میلیارد دلار به دبیرخانه هیات سرمایه گذاری خارجی واصل شده که در مرحله بررسی کارشناسی و طرح در هیات سرمایه گذاری خارجی است. طی همین مدت در جلسات هیات سرمایه گذاری، مجموعا حدود ۵۰ طرح سرمایه گذاری به ارزش تقریبی ۴/۱ میلیارد دلار مطرح و بررسی شده و هماهنگی های لازم از سوی سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران جهت اخذ ۱۵۰ مجوز مرتبط با سرمایه گذاری در سایر دستگاهها صورت گرفته است.

–       در همین فاصله حدودا پنج ماهه، «موافقت نامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه گذاری» با هفت کشور ژاپن، سنگاپور، روسیه، عراق، اسلواکی، چک و مکزیک به امضا رسیده و موافقتنامه با ۱۲ کشور دیگر در دست مذاکره است. قابل توجه است که در طول تمامی سال های قبل از برجام و پیش از انقلاب در مجموع با ۶۰ کشور چنین موافقتنامه ای مذاکره و امضا شده بود.

–       طی سه ماهه اخیر، یادداشت تفاهم تشکیل کارگروه مشترک سرمایه گذاری با ۵ کشور امضاء و مذاکره برای امضای یادداشت تفاهم مذکور با ۵ کشور دیگر در دست اقدام است.

–       همچنین طی همین مدت، موافقتنامه اجتناب از اخذ مالیات مضاعف با دو کشور مجارستان و قبرس به امضاء رسیده و مذاکره جهت امضای موافقتنامه همکاری های اقتصادی با ۷ کشور اروپایی در جریان است.

·       بیمه:

–       با برداشته شدن تحریم های بیمه ای، مذاکره با بسیاری از کارگزاران و بیمه گران اتکایی بین المللی در بازار بیمه اروپا علی الخصوص انگلستان، فرانسه، آلمان و سوییس، همچنین بازار بیمه شرق آسیا به ویژه ژاپن و کره جنوبی آغاز شده است.

–       تاکنون بخشی از ریسک های نفت و انرژی، هواپیما و قراردادهای اتکایی توسط برخی از بیمه گران اتکایی اروپایی پذیرفته شده است.

–       در حال حاضر تعداد ۱۸ فروند از ۷۳ فروند شناورهای شرکت ملی نفتکش از پوشش اضطراری ارائه شده توسط بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران خارج شده و پوشش کلوب های بین‌المللیIG  را اخذ نموده اند.

–       بیمه ایران درصد کمی از یک ایرلاین را به لویدز و بیمه گران اتکایی اروپا واگذار نموده است.

–       مؤسسه بیمه متقابل کیش که یک کلوب پی اند آی ایرانی است که در دوران تحریم ها تشکیل شده، برای تردد به بنادر اروپایی مجوزهای لازم را از کشورهای ایتالیا، اسپانیا و بلژیک، و اخیرا پاناما دریافت نموده است.

–       مشکل تردد شناورها با بیمه پی اند آی موسسه کیش به بنادر اروپایی و آسیایی با اخذ مجوز و تأیید این کلوب برای مدت ۶ ماه تا زمان انقضاء مجوز، رفع شده است.

–       بیمه نفتکش ها: برای بیمه نفتکش های ایرانی در ابتدا مشکلاتی به خاطر شرکت های آمریکایی عضو کلوب پی اند آی وجود داشت که با مجوز خاص اوفک مشکل عمدتا حل گردید. درحال حاضر با ورود مجموعه شرکت های بیمه اتکایی اروپایی، خلاء ناشی از عدم حضور بیمه های امریکایی در کلوپ پی اند آی جبران شده و هم اکنون پوشش های بیمه ای مناسبی تا بیش از یک میلیارد دلار به نفتکش های ایرانی داده می شود و بدین لحاظ مشکل حادی برای بیمه نفتکش ها وجود ندارد.

–       بیمه کشتیرانی: مشکلات بیمه ای و بیمه اتکایی شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی مرتفع شده و کشتی های شرکت مزبور هم اکنون تا ۵۸۰ میلیون دلار پوشش بیمه ای دریافت می کنند که حتی بیش از حد مورد نیاز است.

ب: حوزه نفت، گاز و پتروشیمی

·       صادرات نفت: مشتریان گذشته نفت خام ایران به تدریج در حال بازیابی هستند و مشتریان جدید نیز به تدریج اضافه می شوند. به اعتراف رسانه های خارجی عملکرد ایران در این زمینه فوق العاده بوده است. صادرات نفت خام از ۹۷۰ هزار بشکه در روز در پنج ماهه نخست سال ۱۳۹۲ به حدود ۲ میلیون بشکه در روز در خرداد‌ماه سال ۱۳۹۵ افزایش یافته است. فروش نفت به شرق آسیا دو برابر شده و بازار نفت خام ایران در اروپا در حال احیا می باشد. بعد از توتال اکنون شل هم اولین محموله خود (۱۳۰ هزار تن) را برداشت نمود.

·       صادرات میعانات گازی: از ۲۳۰ هزار بشکه در روز در پنج ماهه نخست سال ۱۳۹۲ به ۴۵۰ هزار بشکه در خردادماه ۱۳۹۵ افزایش یافته است.

·       تولید نفت: ظرف پنج ماه گذشته تولید نفت به میزان قبل از تحریم ها (سه میلیون و هشتصد هزار بشکه) رسیده است.

·       اکتشاف و توسعه: مذاکره با شرکت های معتبر بین المللی (اروپایی، چینی و اخیرا روسی) برای انعقاد قراردادهای توسعه، اکتشاف و سرمایه گزاری، به ویژه برای توسعه میادین مشترک، در حال انجام می باشد. اطلاعات لازم برای پروژه هایی با ارزش ۵ تا ۶ میلیارد دلار ارائه شده و شرکت ها در حال بررسی می باشند. چنین مذاکراتی معمولا طولانی و زمان بر هستند. با نهایی شدن مدل قراردادهای نفتی (IPC) ده پروژه جدید توسعه معرفی خواهد شد.

·       بیمه نفتکش‌ها: حمل عمده نفت ایران توسط ابرنفتکش های اروپایی و ژاپنی صورت می گیرد که مشکلی برای بیمه ندارند. هند، کره و چین از نفتکش های ایران استفاده می کنند. چنانچه پیش از این توضیح داده شد کلیه مشکلات بیمه و بیمه اتکایی نفتکش ها مرتفع شده و از این بابت مانعی بر سر راه صادرات نفت، میعانات گازی و فراورده های نفتی وجود ندارد.

·       وجوه نفتی: بخش عمده ای از وجوه حاصل از فروش و صادرات نفت در دسترس و قابل نقل و انتقال است. حساب های بانکی متعلق به شرکت نفت اجرای این مهم را به عهده دارند.

·       تجهیزات توقیف شده: تمام تجهیزات توقیف شده شرکت‌های تابعه صنعت نفت، شامل کمپرسورهای تبریدی، کمپرسورهای تثبیت میعانات گازی، الکترو کمپرسورها، مبدل های حراراتی و … همه آزاد شده اند و عموما وارد ایران شده اند.

·       وجوه توقیف شده: چنانچه پیش از این توضیح داده شد عمده مطالبات تسویه و به حساب بانک مرکزی واریز یا منظور شده است یا در حال مذاکره می باشد.

·       کاهش هزینه‌ها: با توجه به امکان دسترسی به تامین کننده‌گان اصلی، حضور شرکت‌های مختلف و برداشته شدن انحصارها، قیمت‌های خدمات اصلی و پر هزینه مورد نیاز صنعت نفت مانند دکل حفاری حدود ۵۰ درصد کاهش را نسبت به دوره قبل از رفع تحریم‌ها  تجربه کرده است. همچنین دسترسی بدون واسطه و مستقیم به شرکت‌های اصلی ارائه دهنده خدمات و کالا، و شرکت‌های صاحب فن آوری، امکان خرید کالا با کیفیت و استاندارد بالا و در نتیجه افزایش سرعت طرح ها و کاهش هزینه ها میسر شده است.

·       پتروشیمی:

o      صادرات محصولات: بعد از اجرایی شدن برجام صادرات محصولات پتروشیمی کشور رشد ۳۰ الی ۳۷ درصد داشته است. میزان علاقمندی کشورهای اروپایی و آسیایی به محصولات پتروشیمی کشورمان قابل توجه است.

o      تکنولوژی و فاینانس: پس از اجرایی شدن برجام، حضور گسترده شرکت های صاحب نام در زمینه لیسانس و تکنولوژی از کشورهای مختلف اروپایی، ژاپن، کره جنوبی، روسیه، چین، سنگاپور، ترکیه، هندوستان و … با هدف مشارکت در سرمایه گذاری پروژه های صنعت پتروشیمی ایران بسیار چشمگیر بوده است به طوری که انعقاد ۳ فقره تفاهم نامه همکاری با شرکت های توتال فرانسه، میتسویی ژاپن و سرکوبه اسپانیا جهت انجام سرمایه گذاری و تامین منابع مالی طرح های پتروشیمی از جمله نتایج مذاکرات بوده است. همچنین شرکت لینده آلمان و میتسویی ژاپن جهت مشارکت در سرمایه گذاری پروژه های دماوند به صورت BOO پیشنهادات خود را ارائه داده اند. در عین حال فرایند خروج تجهیزات و کالاهای صنعتی از کشورهای خارجی به ایران نیز تسهیل گردیده است.

ج: حوزه حمل و نقل

ü  حمل و نقل دریایی:

–       ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران و شرکت‌های کشتیرانی و نفتکش از تحریم‌ها خارج شده و امکان احیای فعالیت‌های عادی خود را بازیافته‌اند. نظر به اهمیت این دو شرکت در ادامه جزئیات بیشتری از فعالیت های آنها ارائه خواهد گردید.

–           فعالیت مجدد خطوط و شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی در بنادر ایران شروع شده و تاکنون حداقل ۱۸ شرکت به همکاری با ایران بازگشته‌اند.

–           با شرکت های ایتالیایی جهت انتقال دانش فنی مکانیزه نمودن بنادر از طریق تأسیس شرکت مشترک با ۵۱% سهم طرف ایرانی توافق شده است.

–       فعالیت منظم خطوط بیش از ۱۳ شرکت کشتیرانی بین‌المللی در بنادر کشور به ویژه بندر شهید رجایی از سرگرفته شده است.

–       خدمات صدور گواهینامه‌های قانونی برای کشتی‌ها توسط مؤسسات رده‌بندی بین‌المللی (IACS) و بیمه‌های حفاظت و غرامت بین‌المللی (IG P&I) مجدداً برقرار گردیده است.

–       ۹ شرکت معتبر بین‌المللی پیمانکار عملیات بندری از ۸ کشور جهان (چین، سنگاپور، دانمارک، فرانسه، کره جنوبی، سوئیس، آلمان و فیلیپین) سرمایه‌گذاری در بنادر ایران را درخواست نموده‌اند.

آخرین وضعیت شرکت ملی کشتیرانی جمهوری اسلامی

پس از اجرایی شدن برجام، تحریم های تحمیلی بر ناوگان و کشتیرانی های ایرانی که مانع تردد آنها به بسیاری از بنادر جهان می شدند، لغو گردیده اند. این موانع شامل محدویت های بیمه ای و همچنین امتناع مؤسسات معتبر عضو انجمن بین‌المللی مؤسسات رده بندی (IACS) به ارائه خدمات به شناورهای ایرانی و صدور گواهینامه های فنی که لازمه فعالیت بین‌المللی است، می گردید. در حال حاضر مؤسسات یاد شده خدمات خود را به مالکان و کشتی های ایرانی ارائه نموده اند و امکان اخذ پوشش های بیمه ای، شامل بیمه بدنه و ماشین آلات و بیمه های حمایت و غرامت (P&I) نیز فراهم آمده است و لذا برای تردد ناوگان ایرانی به بنادر جهان محدودیت های گذشته رفع شده اند. بر همین اساس، هم اکنون برای اجاره کنندگان شناورهای تجاری ایرانی و صاحبان کالا در سطح بین‌المللی محدودیتی وجود ندارد و خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران مجدداً احیاء شده اند. اهم موارد رفع محدودیت ها به شرح ذیل می باشند:

·       پوشش گروه کلوپ های بین‌المللی (International Group) بیمه های حمایت و غرامت تا سقف ۵۸۰ میلیون دلار و جهت مبالغ بالاتر از آن، تا ۷۰ میلیون یورو در هر حادثه و همچنین پوشش کامل خسارات ناشی از آلودگی نفتی، برداشت لاشه کشتی ها با صدور ضمانت های Blue Card اخذ می گردند. ناوگان ملی کشتیرانی جمهوری اسلامی تاکنون خساراتی بالاتر از مبالغ فوق متحمل نشده است.

·       محدودیت های تحمیلی از طرف مؤسسات رده بندی بین‌المللی مرتفع گردید به طوری که مؤسسات رده بندی بین‌المللی از جمله (انگلستان) LR، (آلمان و نروژ) DNVGL، (فرانسه) BV، (کره جنوبی) KR، (ژاپن) NK، (ایتالیا) RINA، جهت همکاری با کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران اعلام آمادگی نموده و همکاری می نمایند.

·       بخش حمل کانتینر

–       گروه کشتیرانی در مسیر خاورمیانه، کشتی های خود را به صورت منظم راهی اروپا کرده است و بدین ترتیب از بندرعباس، بنادر دامیتای (مصر)، استانبول (ترکیه)، مالت، جنوا (ایتالیا)، تارناگوا و بیلبائو (اسپانیا)، هامبورگ (آلمان)، آنتورپ (بلژیک) به صورت مستقیم پوشش داده می شوند.

–       در بخش خاور دور علاوه بر بنادر کشور چین، چندین بندر در کره جنوبی (اینچون، سئول، پوسان و گوان یانگ) به صورت مستقیم و منظم سرویس داده شده است و همچنین بنادر کشور ژاپن به وسیله کشتی های کوچک تر خط منظم کانتینرهای موجود جمع آوری وسپس تحویل کشتی مادر می گردد.

·       بخش حمل فله و کالای عمومی

–       در مسیر خاور دور، چندین کشتی کالاهای عمومی به کره جنوبی، ویتنام و اندونزی اعزام شده اند.

–       جهت محمولات فله غذایی و خوراک دام و طیور، خط آمریکای جنوبی مجدداً راه‌‎اندازی و تاکنون چندین کشتی به بنادر سانتوز و ریوگرانده برزیل اعزام شده‌اند.

–       قراردادهای حمل فله غذایی از آلمان و اوکراین نهایی و در حال حاضر چند فروند کشتی در مسیر خلیج فارس به اروپا در حال حمل گندم و ذرت می باشند.

آخرین وضعیت شرکت ملی نفتکش جمهوری اسلامی

آخرین وضعیت پس از اجرای برجام در حوزه حمل و نقل دریایی مرتبط با شرکت ملی نفتکش ایران در سه حوزه بیمه های دریایی، کلاس و پرچم که در دوران تحریم های هسته ای دچار مشکلات عدیده شده بودند، به ترتیب ذیل می باشد:

·      بیمه های دریایی

–       در حال حاضر مسأله کاستی موجود در ساختار اتکایی کلوب های پی اند آی عضو IGA به دلیل حضور بیمه گران اتکایی آمریکایی در این ساختار از طریق خرید قرارداد اتکایی مکمل (Fall-back) و مکانیزم مشارکت بین کلوب ها به صورت موقت مرتفع گردیده است که پاسخگوی نیاز عملیاتی این ناوگان و مشتریان شرکت نفت می باشد. هم اکنون بخش اعظم  نفتکش های این ناوگان تحت پوشش کلوب های عضو گروه بین‌المللی قرار گرفته اند و مابقی نیز طی دو هفته آینده انجام خواهد شد. مزید آگاهی در این ارتباط مذاکرات و مکاتبات گسترده ای با عمده کلوپ های عضو این گروه صورت گرفته است و پیگیری جهت نیل به یک راه کار بلند مدت نیز درحال انجام است که پیش بینی می شود حداکثر تا پایان سال میلادی جاری عملی شود. استفاده از تسهیلات داخلی مانند مؤسسه بیمه متقابل کیش (Kish P&I) نیز از اولویت های این شرکت می باشد که حسب نیاز عملیاتی ناوگان برنامه ریزی گردیده است.

·      کلاس

–       دارا بودن کلاس از یکی از سازمان های معتبر بین‌المللی (عضو گروه IACS) از فاکتورهای مهم بازاریابی کشتی ها در بازارهای اروپا و دیگر بازارهای بین‌المللی می‌باشد. علاوه بر آن بدون دارا بودن کلاس مناسب (IACS) امکان اخذ پوشش های بیمه ای اشاره شده و همچنین ورود به بنادر و ترمینال های معظم نفتی نیز وجود نخواهد داشت. خوشبختانه این مسأله نیز با فضای فراهم شده تحت برجام حل شده است و در حال حاضر کشتی های این ناوگان تحت کلاس اعضای گروه IACS می‌باشند.

·      پرچم

–       استفاده از پرچم مناسب نیز از پارامترهای مهم در تسهیل عملیات تجاری کشتی ها و کشتیرانی در سطوح بین المللی است که از این بابت نیز در حال حاضر مشکلی وجود ندارد و امکان استفاده از پرچم مناسب همانند دیگر شرکت های همتراز بین‌المللی به طور کامل فراهم شده است.

ü  حمل و نقل زمینی:

–       ارتقای ظرفیت‌های کشور در حوزه حمل و نقل زمینی

–       قراردادهای ارزشمندی برای ارتقای ظرفیت‌های کشور در حوزه حمل و نقل زمینی منعقد گردیده است. از جمله قرارداد خرید جرثقال برای بندرعباس، قرارداد ساخت پل جدید سواره‌رو مرزی سرخس- سرخس بین ایران و ترکمنستان، تفاهم نامه تأمین مالی و اجرای منطقه ۳ پروژه آزادراه تهران- شمال با شرکت دوو کره جنوبی و …

ü  حمل و نقل ریلی:

–       در حوزه ریلی پروژه های کلیدی مورد تفاهم واقع شده یا در دست مذاکره است همچون تفاهم نامه با اگزیم بانک چین برای تأمین مالی پروژه ریلی تهران مشهد و تفاهم نامه با دایلم بانک کره برای تأمین مالی و اجرای خط ریلی چابهار- زاهدان.

–       برای پروژه خط‌آهن سریع‌السیر تهران- قم- اصفهان از محل فاینانس چین L/C گشوده است. این پروژه به ارزش تقریبی ۱۳ میلیار یوان چین توسط شرکت مهندسی راه‌آهن چین (CREC) اجرا خواهد شد.

–       امضای ۱۹ یادداشت تفاهم، توافقنامه و پروتکل همکاری دوجانبه با سایر کشورها

–           امضای قرارداد خرید ۲۵۰ هزار تن ریل از هند با فاینانس اگزیم بانک هند برای راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و گشایش L/C برای ۱۵۰ هزار تن آن

–       امضای موافقتنامه تأمین مالی پروژه برقی‌سازی راه‌آهن تهران- مشهد بین وزارت راه و شهرسازی و اگزیم بانک چین به ارزش ۲ میلیارد یورو به صورت Soft Loanکه اقدامات برای تخصیص اعتبار در دست پیگیری و پیشرفت است.

ü  حمل و نقل هوایی:

–       ارائه سوخت: ارائه سوخت به هواپیماهای ایرانی در اکثر پایتخت‌های اروپائی (فرانسه‌‌‌، آلمان، انگلستان…) از سرگرفته شده و با شرکت K.L.M در حوزه تحویل سوخت در ایستگاه‌های اروپایی تفاهم به عمل آمده است.

–       افزایش پروازها: پروازهای مستقیم برخی شرکت‌های هوایی به تهران مجدداً برقرار گردیده (هواپیمایی اتریش، ایرفرانس و …) یا تعداد و مسیرهای پروازهای آنها افزایش یافته است. در مقابل خطوط پروازی ایران نیز مسیرهای جدیدی در اروپا ایجاد کرده‌اند (به عنوان مثال پرواز مستقیم ماهان به مونیخ و کپنهاگ و پاریس).

–       تعمیرات و تهیه قطعات هواپیما: تهیه قطعات هواپیما به طور مستقیم و به قیمت ارزان‌تر میسر شده (به عنوان مثال خرید ارابه فرود) و امنیت پروازها به دلیل دسترسی به قطعات و تعمیرات مورد نیاز و تهیه آنها از تأمین‌کنندگان اصلی ارتقا یافته است. برخی شرکت ها از جمله لوفت‌هانزا در حوزه تعمیر موتور و ارابه‌های فرود هواپیما همکاری مجدد خود را با ایران ایر آغاز نموده‌اند.

–       انعقاد قراردادهای مهم برای نوسازی ناوگان هوایی کشور

§       ایرباس: قرارداد خرید ۱۱۸ هواپیما با ایرباس در حال نهایی شدن است. چند سرفصل از قرارداد ۵۰۰ صفحه‌ای هنوز توافق نشده و در حال مذاکره است.

§       بوئینگ: تفاهم اولیه با شرکت بوئینگ برای تأمین ۸۰ هواپیما به ارزش ۶/۱۷ میلیارد دلار به دست آمده است. مذاکرات برای انعقاد قرارداد متعاقباً آغاز می‌شود.

§       ATR ایتالیا: قرارداد خرید ۲۰ هواپیما از شرکت مزبور نهایی شده است. این شرکت منتظر مجوز اوفک می‌باشد.

§       تأمین مالی- لیزینگ: قرارداد اجاره به شرط تملیک هواپیما با شرکت‌های مربوطه در حال نهایی شدن است.

§       ساخت و بهره‌برداری و واگذاری فروگاه ها: تفاهمنامه با شرکت ونسی فرانسه برای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری فروگاه‌های مشهد و اصفهان و تفاهمنامه با شرکت آدپ و بوئینگ فرانسه برای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری مجموعه پایانه‌های فرودگاه امام خمینی(ره) انجام شده است.

§       قرارداد خرید ۳ دستگاه رادار بین شرکت فرودگاههای کشور و شرکت تالس فرانسه

§       امضای ده یادداشت تفاهم همکاری با شرکت های خارجی

د: حوزه سلامت و بهداشت

–       دارو: وضعیت تأمین دارو در مجموع در مقایسه با دوران قبل از برجام مناسب تر شده ولی با وضعیت مطلوب و مورد انتظار فاصله دارد.

o      مذاکره با شرکت نوونوردیسک دانمارک جهت انعقاد تفاهم نامه سرمایه گذاری برای راه اندازی خط تولید انسولین در کشور به ارزش یک صد میلیون دلار

o      مذاکره با شرکت داروسازی نووارتیس سوئیس و سانوفی فرانسه جهت راه اندازی خط تولید دارو در کشور.

–       ساخت بیمارستان: همایش فرصت های سرمایه گذاری خارجی در حوزه سلامت در اردیبهشت ۱۳۹۵ برگزار و تفاهم نامه های زیر منعقد گردید:

o      ۱۳ تفاهم نامه با شرکت های خارجی جهت ساخت بیمارستان و تأمین بیش از ۱۳ هزار تخت بیمارستانی

o      ۳ تفاهم نامه انتقال تکنولوژی برای واحد درمانی سیار و ساخت دارو و مواد بیولوژیک

–       تجهیزات پزشکی: با توجه به تمرکز در تهیه و تأمین تجهیزات پزشکی و دسترسی مستقیم به منابع اصلی تولید کننده و حذف شرکت های واسطه ای، به طور کلی حدوداً ۵۰ درصد صرفه جوئی از نظر قیمت گردیده است. به لحاظ ایجاد فضای رقابتی بین شرکت های معتبر بین‌المللی چشم انداز روشن تری برای تأمین تجهیزات پزشکی حتی با تسهیلات و قیمت های مناسب تر ایجاد گردیده است.

o      پیشنهاد دولت ژاپن برای تامین مالی به ارزش یک میلیارد و دویست میلیون ین جهت برنامه کنترل سرطان سینه در کشور با تأمین دستگاه‌های ماموگرافی مورد نیاز مراکز بهداشتی و درمانی

ه: حوزه صنعت و تجارت

رفع تحریم ها امکان سرمایه‌گذاری برای نوسازی و بروز نمودن صنایع کشور، و رفع موانع حضور شرکت‌های خدمات فنی و مهندسی در بازارهای خارجی را فراهم آورده است. ثبات نسبی در فضای کسب و کار و مؤلفه‌های کلان اقتصادی (به ویژه نرخ ارز) امکان ایفای نقش فعال در عرصه اقتصاد بین‌المللی و قابلیت برنامه‌ریزی مبتنی ‌بر پیش‌بینی و آینده نگری در تجارت را ایجاد می نماید. عدم محدودیت در منابع باعث کاهش قیمت و افزایش کیفیت اقلام مورد نیاز اقتصاد کشور شده و باعث حضور در بازارهای صادراتی و تحقق هر چه بیشتر برون‌گرایی در اقتصاد می شود. و بالاخره کاهش هزینه‌ها، تامین نیازمندی‌های تولید با قیمت کمتر و کیفیت بالاتر، کاهش ریسک، کوتاه شدن زنجیره تامین و حذف واسطه‌های تجاری، از دیگر نتایج رفع تحریم ها خواهد بود.

در طول شش ماه گذشته ۶۲ هیئت خارجی و بیش از ۷۹۱ مقام دولتی به جمهوری اسلامی ایران سفر کرده و ۶۸ تفاهم‌نامه دولتی امضا شده است. در این مدت تعداد شرکت‌کنندگان خارجی در نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران به میزان ۳۰% افزایش داشته است.

اهم تفاهم‌نامه و یا قراردادهای منعقده:

–   سرمایه‌گذاری مشترک شرکت ایران خودرو با پژو فرانسه (Peugeot)  به صورت ۵۰ – ۵۰ جهت تولید خودروهای جدید.

–   مشارکت شرکت ایران خودرودیزل و شرکت ایدم با شرکت دایملر بنز، به صورت ۴۹-۵۱
جهت تولید انواع موتور دیزلی و گازسوز برای کامیون و اتوبوس.

–     مشارکت شرکت یاوران خودرو شرق با شرکت مان آلمان برای تولید کامیون و اتوبوس.

–     سرمایه‌گذاری ۱۰۰% شرکت دانیلی برای طراحی و تولید تجهیزات صنایع فولاد.

–   مشارکت شرکت ایمیدرو با شرکت SMS INNSE به صورت ۴۰-۶۰ جهت سرمایه گذاری مشترک در ایجاد کارخانه تولید لوله‌های بدون درز.

–   مشارکت شرکت ایمیدرو با شرکت دانیلی به صورت ۴۰-۶۰ جهت سرمایه‌گذاری مشترک در ایجاد طرح تولید کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی.

–     تفاهم‌نامه شرکت IFPN  با ایدرو در زمینه ارتقا کیفیت موتورهای خودرو.

–     تفاهم‌نامه شرکت Axens با ایدرو در زمینه ارتقا کیفیت سوخت‌های بنزین و گازوئیل پالایشگاه‌ها.

–     تفاهم‌نامه شرکت Vallourec  با ایدرو در زمینه تولید لوله‌های بدون درز.

–     تفاهم‌نامه شرکت Sofregaz  با ایدرو در زمینه اجرای مشترک پروژه بازیابی گازهای نسوخته (فلر).

–     تفاهم‌نامه شرکت Alstom با ایدرو در زمینه تولید واگن‌های مسافری و مترو.

–     تفاهم‌نامه شرکت Fives  با ایمیدرو در زمینه تولید آند آلومینیوم.

–   تفاهم‌نامه شرکت CNRS  با سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور برای توسعه دانش زمین‌شناسی و مطالعات مربوطه.

–   تفاهم‌نامه شرکت BRGM  با سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور برای انتقال دانش فنی
اکتشاف عناصر نادر خاکی.

–   سرمایه‌گذاری مشترک شرکت FINCANTIERI  با شرکت ایزوایکو در زمینه تکمیل و بهره‌برداری از حوضچه‌های خشک.

–     سرمایه‌گذاری مشترک شرکت GOLDEN GROUP/GIVA با ایدرو در زمینه شیرآلات کنترلی.

–   همکاری شرکت TECNAM با شرکت توسعه پرواز یزد به صورت انتقال تکنولوژی در زمینه ساخت هواپیماهای کوچک آموزشی و تاکسی هوایی.

–   همکاری شرکت SAIPEM با شرکت سرمایه‌گذاری غدیر به صورت EPCF  در زمینه احداث پالایشگاه نفت ۱۲۰ هزار بشکه در روز.

–   همکاری ایدرو با شرکت LGI  به صورت انتقال تکنولوژی در طراحی، نمونه‌سازی و تولید خودرو برقی.

–     سرمایه‌گذاری ایدرو با شرکت Daelim Motor برای انتقال تکنولوژی و تولید موتورسیکلت برقی.

–   سرمایه‌گذاری مشترک ایزوایکو و Daewoo Ship Building  در انتقال تکنولوژی و توسعه یارد ایزوایکو و انجام پروژه‌های کشتی سازی و تعمیرات.

–   همکاری سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) و بانک توسعه کره در انجام سرمایه‌گذاری‌های مشترک، فاینانس پروژه‌ها.

–   سرمایه‌گذاری مشترک شرکت پارس کوهان دیار پارسیان و شرکت POSCO در انتقال تکنولوژی و ایجاد واحد فولادی در چابهار.

–   سرمایه‌گذاری مشترک شرکت فولاد کاویان پاسارگاد و شرکت POSCO در احداث نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی همراه با انتقال تکنولوژی.

–   همکاری مشترک شرکت نگین مکران و شرکت Doosan  برای انتقال تکنولوژی و ایجاد تاسیسات مربوط به پروژه‌های مکران.

–     همکاری شرکت گلدیران و شرکت LG Electronic  جهت انتقال تکنولوژی تولید لوازم خانگی.

–   همکاری شرکت‌های سام الکترونیک، تکوین الکترونیک و Samsung جهت انتقال تکنولوژی
تولید لوازم خانگی.

–   همکاری سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) وPOSCO Daewoo
به منظور ایجاد jetty facilities در منطقه پارسیان.

–   سرمایه‌گذاری مشترک سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) و POSCO در توسعه‌ی صنعت فولاد.

–   آغاز همکاری وزارت جهاد کشاورزی با وزارت حمل و نقل و شیلات فرانسه در زمینه آبزی پروری، تامین تجهیزات، انتقال فناوری، تولید واکسن بیماری های آبزیان، طراحی و ساخت و مدیریت مراکز تکثیر و پرورش آبزیان، …

–   بهره برداری از سرمایه گذاری مشترک شرکت گلدن گروپ و FMD فرانسه در زمینه تولید بچه ماهی در جزیره قشم، و آغاز مذاکره برای سرمایه گذاری در تکثیر و پرورش ماهی قزل آلا در استان لرستان در قالب تفاهم سه جانبه با سازمان شیلات ایران و استانداری لرستان.

بخش چهارم

محدودیت‌های غیربرجامی

پس از اجرای رسمی و عملیاتی برجام در دی ماه ۱۳۹۴، و علیرغم گشایش اقتصادی و مالی متعددی که صورت گرفت، واقعیت این است که بسیاری از انتظارات و توقعات قبلی که در  بسیاری فعالان اقتصادی ایرانی و خارجی ایجاد شده بود برآورده نگردیده است. یک حقیقت آن است که برآورده شدن بسیاری از انتظارات به زمان طولانی تری نیاز دارد، و حقیقت مهم تر حاکی از برخی موانع و مشکلات فنی و تکنیکی در حوزه مراودات اقتصادی و تجاری است که ارتباطی با برجام نداشته لیکن تاثیر خود را در برآورده‌نشدن انتظارات مذکور داشته و دارند. یکی از مهم ترین بسترهای ایجاد سرمایه‌گذاری مولد، افزایش رونق اقتصادی و اشتغال زایی، برقراری روابط کارگزاری بانکی و مالی و تسهیل مراودات تجاری و نیز کاهش ریسک تجاری کشور در تعامل با سایر کشورها و سازمان های بین‌المللی ذیربط می‌باشد. با بررسی های صورت گرفته چندین عامل اصلی در جلوگیری و عدم حصول نتایج موثر در برقراری تعاملات اقتصادی در دوران پسابرجام وجود دارند که در ادامه به آنها پرداخته می شود.

۱-    تحریم‌های اولیه آمریکا:

دولت آمریکا در سال ۱۳۷۴ با اعلام ادامه وضعیت اضطراری علیه جمهوری اسلامی ایران، هرگونه تجارت با ایران یا سرمایه‌گذاری در ایران توسط اشخاص (حقیقی و حقوقی) آمریکایی را ممنوع اعلام کرد. اشخاص آمریکایی که در ابتدای وضع این دسته از تحریم‌ها موظف بودند از مراوده با ایران خودداری نمایند و در صورت دریافت هرگونه وجه یا کالا آن را عودت دهند، در اواسط دهه ۱۳۸۰ حتی اجازه یافتند اموال ایران را در صورت ورود به قلمرو ایالات متحده توقیف کنند. این تحریم‌ها که از سال اول انقلاب شروع شده بود، غالبا طی سالهای ۱۳۷۴ و ۱۳۷۵ خورشیدی تشدید گردید و به نام «تحریم‌های اولیه» آمریکا علیه ایران شناخته می‌شود. تحریم های اولیه خارج از محدوده مذاکرات هسته ای بوده و در خصوص آنها توافقی صورت نگرفته است. اگرچه برجام برخی استثنائات خاص نظیر فروش هواپیما و قطعات آن از سوی شرکتهای آمریکایی به ایران، همچنین واردات فرش و مواد غذایی از ایران و پرداخت وجوه آن، و اجازه معامله با ایران توسط اشخاص تحت مالکیت یا کنترل آمریکایی‌ها را فراهم نمود، لیکن تحریم‌های اولیه آمریکا بصورت کلی همچنان اشخاص آمریکایی را از هرگونه مراوده مالی و تجاری با ایران منع، و استفاده از سیستم مالی آمریکا برای ایران یا اتباع ایران را ممنوع می‌نماید. علاوه براین، صادرات هرگونه کالایی به ایران که بیش از ۱۰ درصد اجزاء آن آمریکایی باشد، و هرگونه صادرات کالا به کشورهای ثالث با هدف ادغام در کالاهای صادراتی به ایران از سوی طرف‌های ثالث ممنوع است.

تاثیر منفی تحریم‌ها و محدودیت‌های اولیه آمریکا بر مبادلات اقتصادی ایران با سایر نقاط جهان واقعیتی غیرقابل انکار است و درک مبانی آن، برای ارزیابی و تحلیل دقیق تاثیرات لغو تحریم‌های ناشی از برجام، ضروری است. در حال حاضر بانک های خارجی از انتقال حواله ارزی به دلار آمریکا برای اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط با دولت جمهوری اسلامی ایران خودداری می‌کنند. هرچند ارائه اسکناس دلار آمریکا به دولت ایران در چارچوب برجام بلامانع توصیف شده است، ولیکن بدلیل ممنوعیت مبادلات بانکی با مؤسسات آمریکایی بر اساس تحریم‌های اولیه این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران، نقل و انتقالات بانکی به دلار به دلیل ضرورت دخالت مؤسسات آمریکایی همچنان برای ایران ناممکن است.

دولت آمریکا، در ادامه سیاست های خصمانه خود علیه جمهوری اسلامی ایران و بر اساس توهم تاثیر تحریم ها بر تغییر سیاست های اصولی نظام، تلاش دارد تا اجرای برجام منجر به تضعیف سایر تحریم ها علیه ایران، و بخصوص تحریم های اولیه آمریکا، نشود. غلبه و اشراف گسترده سیستم مالی آمریکا بر سیستم مالی بین المللی، بازگشت بانک های ایرانی به سیستم مالی و بانکی بین المللی را سخت کرده است. اما سختی کار به معنی غیرممکن بودن آن نیست. در حال حاضر مسیرهای متعددی برای تبادلات مالی و بانکی بین المللی وجود دارد که ارتباطی با سیستم مالی آمریکا پیدا نمی کند. این مسیرها در حال حاضر در حال شناسایی و یا بازگشایی هستند و طرف ها و شرکای اقتصادی ما شوق و تحرک بیشتری برای گشودن مسیرهای بانکی مشروع و مطمئن جهت همکاری با ایران دارند. چنانچه در قسمت اول این گزارش آمد هم اکنون تبادلات بانکی کشور در حد رضایت بخشی جریان دارد و بسیاری از شرکای تجاری و اقتصادی ما مسیرهای جدید و خلاقانه ای را هم باز و فعال کرده اند ولی به طور طبیعی فعلا علاقمند به اطلاع رسانی از جزئیات این مسیرها نیستند.

۲-   تحریم‌های غیرهسته ای مرتبط با ادعاهای تروریسم، موشکی، سوریه و حقوق بشر

تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران (اعم از تحریم های شورای امنیت، آمریکا، اروپا و برخی کشورهای دیگر) به بهانه‌ها و در چارچوب‌های غیرهسته ای نیز وضع شده بودند، که این دسته تحریم ها به لحاظ موضوعی ارتباطی با مسایل هسته‌ای نداشته و لذا موضوع مذاکرات منجر به برجام نبوده است. به موجب برجام و در چارچوب اختیاراتی که به تیم مذاکره کننده اعطا شده بود، تنها مذاکره در حوزه هسته ای صورت گرفته و در سایر حوزه ها مذاکره ای انجام نشده و لذا تحریم های اقتصادی و مالی مرتبط با موضوع هسته‌ای رفع شده و تحریم‌های مرتبط با بهانه های دیگر از جمله برنامه موشکی، تروریسم و حقوق بشر، و نیز تحریم‌های اولیه آمریکا، اصولا مورد مذاکره قرار نگرفته و باقی مانده اند. همچنین تحریم های شدید تسلیحاتی و موشکی قطعنامه های شورای امنیت به ویژه قطعنامه ۱۹۲۹ به برخی محدودیت ها در حوزه نقل و انتقال تسلیحات و اقلام مربوط به صنایع موشکی تعدیل یافت ولی به دلیل بیرون بودن از موضوع هسته ای فورا لغو نشد و در یک بازه حداکثر ۵ یا ۸ ساله لغو خواهد شد. این حقیقت که تحریم های غیرهسته ای باقی می مانند از ابتدای مذاکره روشن بوده و هیچ گاه مکتوم نشده است.

یکی از چالش های فعلی تداخل تحریم های لغو شده و نشده، و تاثیر تحریم های لغو نشده بر تحریم های مرتبط با هسته ای است. تحریم های ناعادلانه و غرض آلودی که در ارتباط با توسعه توانمندی موشکی و تسلیحاتی، حقوق بشر، مواد مخدر، تروریسم و مداخله در سوریه از سوی آمریکا و اروپا وضع شده و استمرار یافته اند، به هر حال تاثیرات خود را کم یا زیاد بر تحریم های مرتبط با هسته ای که لغو شده اند، بر جا می گذارند. حداقل این تاثیرات، اثر روانی و ایجاد سردرگمی برای بنگاه های اقتصادی است که همواره در تردید هستند و مطمئن نیستند دقیقا کدام یک از تحریم ها برداشته شده و کدام برقرار است. اگرچه هم اتحادیه اروپا و هم وزارت خزانه داری آمریکا راهنماها و قواعد لغو تحریم ها را به طور مبسوط (و با مشورت جمهوری اسلامی ایران) نگاشته و در سایت های خود قرار داده اند ولی شرکت ها و کمپانی های خارجی هنوز به طور کامل از این قواعد مطلع نیستند و به زمان بیشتری برای جلب اعتماد آنها نیاز می باشد.

۳-    محدودیت های گروه‌ ویژه اقدام مالی (فاتف)

گروه ویژه اقدام مالی (FATF – فاتف) در اجلاس اخیر خود در ماه ژوئن ۲۰۱۶ (۲۹ خرداد تا ۴ تیر ۱۳۹۵) موقعیت ایران را از کشوری که علیه او تقاضای «اقدام متقابل» شده بود به وضعیت کشوری که «با رعایت احتیاط کامل» می توان با او تعامل بانکی و مالی داشت ارتقاء داده و اقدامات متقابل یا به عبارتی تحریم های این گروه علیه ایران را یک سال به تعویق انداخت تا «برنامه کاری» مورد توافق بین این گروه و ایران اجرا گردد. متعاقب این تصمیم سازمان همکاری و  توسعه اقتصادی (OECD) نیز ریسک تعامل مالی با ایران را از ۷ (بالاترین ریسک) به ۶ کاهش داد.

نام کشورمان از سال ۱۳۸۸ به ناحق و با انگیزه‌های سیاسی در صدر لیست کشورهای دارای ریسک بالای پولشویی و تامین مالی تروریسم اعلامی از سوی گروه فاتف قرار داشته است. بر مبنای بیانیه‌های صادره این گروه، بسیاری از بانک ها و موسسات مالی بین‌المللی از برقراری روابط کارگزاری با بانک ها و موسسات ایرانی خودداری‌ می کردند. اعمال این محدودیت ها حتی پیش از اجرای تحریم های گسترده بانکی علیه بانک های ایرانی آغاز شده بود، ولی تا پیش از اجرای برجام، به دلیل وجود تحریم های فراگیر هسته‌ای که هرگونه همکاری بانکی با ایران را ممنوع می کرد، عملاً تحریم های ناشی از مصوبات این گروه در سایه قرار گرفته بود.

بعد از اجرایی شدن برجام و رفع محدودیت های تحریمی، محدودیت‌های غیربرجامی موجود از سال ۱۳۸۸ به صورت عینی تر متبلور شدند و فضای تعاملات مالی و بانکی ایران در فضای پسابرجام را تحت تاثیر خود قرار داده و بانک های خارجی را از تعامل با ایران برحذر داشتند. وضعیت ایران در فاتف و قرار داشتن ایران از سال ۱۳۸۸ در فهرست کشورهای «غیرهمکار» یا به اصطلاح فهرست سیاه این گروه مهمترین مانع در این راستا بود. در این فهرست تنها ایران و کره شمالی قرار داشتند و از کشورهای جهان خواسته شده بود نه تنها با این کشورها تبادلات مالی نداشته باشند بلکه اقدامات متقابل نیز اتخاذ نمایند.

برای رفع محدودیت های فاتف از سال های ۸۹ و ۹۰ خورشیدی اقداماتی در کشور برای سلب بهانه آغاز شده بود که شامل ارائه لوایح مختلف در دولت نهم و دهم به مجلس شورای اسلامی و حتی تصویب برخی از آنها توسط مجلس و رفت و آمد مکرر بین مجلس و شورای نگهبان برای رفع ایرادات قانون اساسی این مقررات بود. تصمیم اخیر فاتف، که در پاسخ به فعالیت های چندسال اخیر دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی و علیرغم فشارهای سیاسی و لابی‌های گسترده برخی از کشورها صورت گرفت، دستاورد بزرگی برای کشور قلمداد می‌گردد و می‌تواند به عادی شدن چارچوب مالی و پولی کشور در سطح بین‌الملل و بهره‎‌برداری از منافع اقتصادی مرتبط منجر گردد. بازتاب این دستاورد را می‌توان در بیانیه اخیر و عصبانیت لابی بزرگ صهیونیستی در آمریکا ( اِیپک) و اتحاد علیه ایران هسته ای (UANI) از این موضوع ملاحظه نمود. با این حال شبهات و سوالاتی نیز توسط برخی جریانات سیاسی یا منتقدان دلسوز در خصوص محتوای برنامه اقدام و نحوه اجرای آن مطرح شده که توضیح زیر را ضروری می سازد:

۱.     گروه اقدام مالی (فاتف) از سال ۱۳۷۸ برای مبارزه با پولشویی توسط کشورهای عضو گروه ۷ تشکیل شده و بعد از وقایع ۱۱ سپتامبر موضوع مبارزه با تامین مالی تروریسم را نیز در دستور کار خود قرار داد. این گروه هم‌اکنون با بیش از ۱۹۰ کشور عضو اصلی و منطقه‌ای فعالیت می‌کند. این گروه با ارائه پیشنهادهایی استانداردهای مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم را در سطح بین‌الملل منتشر کرده و مسئولیت نظارت بر حسن اجرای استانداردهای مربوطه را بر عهده دارد. یکی از سه کارگروه اصلی فاتف با عنوان کارگروه بازنگری همکاری‌های بین المللی مسئول ارزیابی رعایت مقررات فاتف توسط کشورها و دسته بندی آنها بر آن اساس است.

۲.     مبارزه با پولشویی به عنوان یکی از دغدغه‌ها و نیازهای اصلی نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه مبارزه سیستمی با فساد اداری و اقتصادی همواره مورد توجه بوده است. اشاره به موضوع مقابله با درآمدهای نامشروع و غیرقانونی در اصل ۴۹ قانون اساسی و تکلیف دولت در این راستا از جمله مصادیق این مهم است. همچنین مبارزه با تامین مالی تروریسم با توجه به اینکه کشورمان خود یکی از مصادیق بزرگ قربانیان تروریسم در سطح بین‌الملل شناخته شده و نقش موثر و پیشگیرانه آن در جلوگیری و برخورد با اقدامات تروریستی از اولویت ها و موضوعات مهم داخلی بوده است.

۳.     با توجه به اهمیت موضوع در سطح اقتصاد بین‌الملل و لزوم دفاع از نظام پولی و مالی کشور در برابر اتهامات ناحق وارده، تلاش برای انعکاس قوانین و رویه‌های اجرایی مالی و بانکی کشورمان در تطبیق با استانداردهای بین‌المللی مطروحه از سوی فاتف از دولت قبل و پس از تصویب و ابلاغ قانون مبارزه با پولشویی در سال ۱۳۸۶ آغاز شد. هر دو قانون «مبارزه با پولشویی» و «مبارزه با تامین مالی تروریسم» در مجلس های پیشین به تصویب رسیده و توسط شورای محترم نگهبان پس از چندین دور رفت و برگشت تایید شده است. قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم پس از تصویب اولیه در بهمن‌ماه ۱۳۹۰ در صحن علنی مجلس شورای اسلامی، چند سال در کش و قوس بین شورای نگهبان، مجلس، قوه قضائیه و دولت بود که نهایتا در اسفند گذشته به تایید شورای نگهبان رسیده و در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۹۴ از سوی ریاست محترم جمهور به وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی و دادگستری ابلاغ گردید.

۴.     پس از ابلاغ قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم مراتب به دبیرخانه فاتف اطلاع‌رسانی گردید. بر اساس رویه تعریف‌شده فاتف، برای خروج هر کشوری که در لیست سیاه آن قرار می‌گیرد لازم است اقدامات اولیه در خصوص شناسایی و رفع موارد اعلامی از سوی کارگروه بازنگری همکاریهای بین‌المللی فاتف (ICRG) در قالب یک برنامه اقدام (Action Plan) در زمان بندی معین از سوی کشور هدف مورد توافق قرار گیرد. بر این مبنا، برنامه اقدام دریافتی پس از بحث و بررسی در شورای عالی مبارزه با پولشویی و کارگروه تخصصی آن، نهایتا در چارچوب مصوبات مجلس شورای اسلامی و به شرط انطباق با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد موافقت قرار گرفته و به همین ترتیب توسط وزیر امور اقتصادی و دارایی به دبیرخانه فاتف اعلام گردید.

۵.     برخلاف برخی گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای و شبهات مطرح شده، در استانداردهای مورد نظر فاتف  فهرستی وجود ندارد. همچنین اجرای موارد مندرج در برنامه اقدام، مستلزم انتقال هیچ یک از اطلاعات و داده های کشور یا دسترسی دبیرخانه فاتف به آنها نیست. آنچه فاتف از کشورها انتظار دارد تدوین و اجرای قوانین و آیین نامه های مربوط به مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم، و اطلاع رسانی به فاتف از این قوانین و روند اجرای آنها و تطبیق با استانداردهای بین‌المللی است. در حقیقت «رویه ها» به اطلاع فاتف می رسد نه «داده ها».

در یک جمع بندی می توان گفت حرکت در چارچوب گروه اقدام مالی (فاتف) دسترسی سیستم مالی و بانکی جمهوری اسلامی ایران به بازارهای مالی بین المللی را تسهیل کرده، ریسک همکاری های اقتصادی با کشور را کاهش داده، و زمینه حضور بنگاه های اقتصادی خارجی در تعاملات اقتصادی با کشورمان را فراهم می کند. با این حال همکاری جمهوری اسلامی ایران با فاتف در چارچوب قوانین مبارزه با پولشویی و مبارزه با تامین مالی تروریسم مصوب مجلس شورای اسلامی، و منطبق با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود و مقابله با منابع مالی گروه های تروریستی تکفیری و گروهک های مشابه تروریستی  را در بر خواهد گرفت.

۴-    محدودیت‌های ناشی از قوانین و مقررات داخلی آمریکا و ساز و کار اجرایی آن

·       قوانین و مقررات داخلی آمریکا: بسیاری از بانک ها، شرکت ها و موسسات مالی بین‌المللی که خواهان حضور و فعالیت در آمریکا هستند، مکلف به رعایت طیف وسیعی از قوانین و مقررات کنترلی و نظارتی آن کشور می‌باشند. در این راستا و با عنایت به لزوم حفظ منافع خود، بسیاری از این بانک ها و موسسات مالی دامنه مجموعه قوانین و مقررات فوق‌الذکر را به سایر حوزه‌های عملکردی خود در نقاط مختلف دنیا نیز تعمیم داده‌اند. بسیاری از پرسشنامه‌ها و چارچوب‌های مدنظر بانک های معتبر و بزرگ بین‌المللی برای برقراری روابط کارگزاری و تعاملات مالی و بانکی بر مبنای قوانین مرتبط آمریکا بنا نهاده شده است. برخی از قوانین مذکور که در حال حاضر از سوی بانک ها و موسسات مالی بین‌المللی مورد استناد قرار گرفته و در شرایط فعلی پسابرجام و لغو تحریم های هسته‌ای کشور، از اهمیت بالایی برای بانک ها و موسسات مالی ایرانی برخوردار شده عبارتند از : قانون میهن‌پرستی آمریکا قسمت ۳۱۱ (USA Patriot Act Section 311)، قانون رازداری بانکی و مبارزه با پولشویی (BSA/AML Act) وقانون اخذ مالیات از حساب های خارجی شهروندان آمریکایی (FATCA: Foreign Account Tax Compliance Act).

–        قانون میهن پرستی آمریکا قسمت ۳۱۱: هدف اصلی از اعمال این قانون، تعیین و مجازات اقدامات تروریستی در سطح ایالات متحده و نیز سراسر جهان عنوان شده که شامل محورهای کلیدی زیر می‌باشد:

o      تقویت آمریکا در پیشگیری، شناسایی و برخورد با مصادیق بین‌المللی پولشویی و تامین مالی تروریسم

o      کنترل یکپارچگی مالی موسسات مالی خارجی، مناطق خارجی و طبقه‌بندی حسابها یا موسسات مالی که امکان سوء استفاده برای انجام جرایم مالی را دارند

o      الزام تمامی بخش های مرتبط با ارائه کنندگان خدمات مالی برای ارائه گزارش موارد مشکوک به پولشویی

–        در ماده ۳۱۱ این قانون، به اقدامات مقابله‌ای خاص برای کشورها، موسسات مالی و یا مجموعه‌ای از تراکنش های بین‌المللی که نگرانی پولشویی در آنها وجود دارد، اشاره شده است. بر این مبنا فهرست برخی کشورها و مناطق خاص تهیه شده است که برای تمامی موسسات مالی که در خاک آمریکا فعالیت داشته و نیز برای نظارت بر تراکنش های بین‌المللی مرتبط لازم‌الاجرا می‌باشد. بر اساس آخرین اطلاعات موجود، نام کشورمان از تاریخ ۴ آذر ۱۳۹۰  (۲۵ نوامبر ۲۰۱۱) در لیست کشورهای مرتبط با این قانون قرار گرفته است. بسیاری از بانک ها و موسسات مالی معتبر بین‌المللی در برقراری روابط کارگزاری خود می‌بایست نسبت به تطبیق و رعایت استانداردهای این قانون از سوی بانک مورد نظر اطمینان حاصل نمایند. با عنایت به موارد فوق‌الذکر یکی از موانع مهم بر سر راه بسیاری از بانک ها و موسسات مالی معتبر در خصوص برقراری روابط کارگزاری و مالی با بانک ها و موسسات ایرانی، نگرانی از اعمال جرایم و مجازات های مرتبط با این مقررات از سوی آمریکا می‌باشد.

–        قانون رازداری بانکی و مبارزه با پولشویی: بنا بر این قانون که نسخه اولیه آن به دهه های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ خورشیدی برگشته و تاکنون بارها مورد بازنگری و بروزرسانی قرار گرفته، کلیه موسسات مالی داخل خاک آمریکا و نیز موسسات مالی خارجی و چندملیتی دارای نمایندگی در آمریکا، مکلف به پیاده‌سازی و اجرای قوانین و مقررات مبارزه با پولشویی از جمله گزارش دهی عملیات مشکوک و نیز معاملات نقدی بالاتر از سقف تعیین شده (ده هزار دلار) می‌باشند. این قانون دارای مقررات و بخشنامه‌های متعدد و نیز پرسشنامه‌های مفصل در حوزه‌های مختلف از جمله روابط کارگزاری (Correspondent Banking) و نیز نحوه نظارت بر تراکنش های بین‌المللی و خارج از آمریکا می‌باشد که مورد ارجاع و استناد بسیاری از بانک های معتبر و بزرگ بین‌المللی – از جمله گروه وولفسبرگ- در زمینه برقراری و یا تمدید روابط کارگزاری می‌باشد. این موضوع نیز در حال حاضر برای شبکه بانکی و موسسات مالی ایرانی تبدیل به یکی از چالش های اصلی در برقراری روابط و تعاملات بانکی و مالی شده است.

–        قانون اخذ و تادیه مالیات از حساب های بانکی شهروندان آمریکایی در سراسر دنیا: این قانون درسال ۱۳۸۹ و در جهت جلوگیری از زیان حدود ۱۰۰ میلیارد دلاری دولت آمریکا در خصوص استنکاف شهروندان مقیم خارج آن کشور از پرداخت مالیات و به عنوان بخشی از قانون ترغیب به بهبود اشتغال (HIRE) به صورت قانون فدرال تصویب شد. بر مبنای این قانون موسسات مالی خارجی (FFI) از ۱۰ تیر ۱۳۹۳ (ابتدای ژوئیه ۲۰۱۴) ملزم به ارائه گزارش اطلاعات مربوط به حساب های تمامی شهروندان آمریکایی (اعم از مقیم و غیرمقیم)، دارندگان گرین کارت و افراد دارای سرمایه گذاری های مشخص در آمریکا به سرویس مالیاتی آمریکا (IRS) خواهند بود. این قانون موسسات مالی خارجی همچون بانک های محلی، کارگزاران بورس، شرکت های بیمه، تراست ها و دیگر موسسات مالی را ملزم به ارائه گزارش مستقیم از حساب تمام مشتریان آمریکایی به سازمان مالیاتی آمریکا نموده است. موسسات مالی خارجی که از این قانون تبعیت نکنند، ۳۰ درصد از سرمایه گذاری‌های آنها در آمریکا به هنگام نقد کردن به نفع سازمان مالیاتی این کشور ضبط خواهد شد. این قانون، موسسات مالی خارجی و بانک ها را ملزم به اعلام نشانی و نام و اطلاعات شماره حساب مالیاتی (TIN) دارندگان حساب ها و تراکنش های بیشتر انواع حساب های آنها می‌کند. اما برخی از انواع حساب ها، نظیر پس اندازهای بازنشستگی از این قاعده مستثنی هستند. ارجاع بسیاری از بانک ها و موسسات مالی بین‌المللی در خصوص تکمیل پرسشنامه و اخذ تعهد از بانک های ایرانی مبنی بر ارائه گزارش حساب های موصوف به سرویس مالیاتی آمریکا، از جمله چالشهای موجود نظام بانکی در مسیر توسعه و ارتقاء روابط بانکی و مالی خود با جامعه بین‌الملل می‌باشد.

·       نهادها و ساختارهای اجرایی مرتبط: بر اساس اطلاعات موجود، بیشترین حوزه عملکرد اجرایی، نظارتی و کنترلی مجموعه قوانین و مقررات موضوعه، در حوزه وزارت خزانه‌داری آمریکا صورت می‌گیرد. در چارت سازمانی وزارت خزانه‌داری آمریکا یک معاونت اطلاعات مالی و تروریسم (Office of Terrorism and Financial Intelligence) به صورت مستقیم در این حوزه فعالیت و نظارت دارد. در عین حال وزارت خزانه‌داری آمریکا از تعدادی سازمان مستقل (Bureau) تشکیل شده که ۹۸% امور جاری و عملیاتی محوله به وزارت خزانه‌داری را بر عهده دارند.

مهم ترین این دفاتر و سازمان ها که در برقراری روابط کارگزاری بانک ها و موسسات مالی ایرانی با بانک های بین‌المللی موثر هستند عبارتند از: سازمان مبارزه با جرایم مالی (FinCEN: Financial Crime Enforcement Network)، سازمان مالیاتی (IRS: Internal Revenue Service)، و دفتر نظارت و کنترل داراییهای خارجی (OFAC: Office of Foreign Asset Control). هر یک از این سه نهاد در چارچوب وظایف و مسئولیت خود نسبت به برقراری روابط کارگزاری بانک ها و موسسات مالی بین‌المللی با طرف ایرانی خود مانع‌تراشی می‌کنند. OFAC که مسئولیت اصلی اعمال و مدیریت تحریم ها علیه بانک ها و موسسات مالی را بر عهده دارد زیر نظر مستقیم معاونت اطلاعات مالی و تروریسم وزارت خزانه‌داری فعالیت می‌کند. این دفتر با انتشار اسامی افراد و شرکت ها در قالب فهرست تحت کنترل، از تمامی بانک ها و موسسات مالی داخل و خارج آمریکا می خواهد تا نسبت به توقیف و یا عدم ارائه خدمت به این اشخاص اقدام نمایند. پس از لغو تحریم های هسته‌ای، عمده فعالیت این دفتر نظارت بر تحریم ها علیه افراد و موسسات ایرانی که در قالب سایر بهانه‌های موجود از جمله تروریسم و تامین مالی آن، حقوق بشر و آزمایش های موشکی مورد تحریم قرار گرفته بودند،  متمرکز  شد. FinCEN که در حقیقت همان واحد اطلاعات مالی (FIU) آمریکا می‌باشد به صورت تخصصی در حوزه مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم فعالیت نموده و هشدارهای زیادی را در خصوص ریسک تبادلات مالی با بانک ها و موسسات مالی ایران در حوزه پولشویی و تامین مالی تروریسم به استناد بیانیه‌ها و موضع‌گیری گروه ویژه اقدام مالی (FATF) علیه نظام مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم صادر نموده است. IRS نیز به استناد قوانین داخلی مالیاتی آمریکا، و در جهت تحقق و وصول درآمدهای مالیاتی آن کشور نسبت به اجرای قانون FATCA در سطح بین‌الملل و بسیاری از بانک ها و موسسات بین‌المللی اقدام نموده است. برخی کشورها در جهت حفظ منافع خود، با امضای تفاهم‌نامه با سازمان مالیاتی آمریکا، اجرای قانون مذکور برای اتباع آمریکایی در بانک های تحت سیطره خود را با عاملیت و نظارت و کنترل سازمان مالیاتی خود در دست گرفته‌اند.

۵-   رتبه‌بندی ریسک

رتبه بندی ریسک کشورها از سوی سازمان همکاری  و توسعه اقتصادی ( OECD) یکی از شاخص‌های مهم برای تعیین ثبات اقتصادی کشورها نزد فعالان اقتصادی و عاملی تعیین کننده برای جذب سرمایه‌گذار خارجی و توسعه مبادلات تجاری با سایر کشورها محسوب شده و تلاش برای بهبود رتبه اعتباری OECD، همواره یکی از اولویت‌های کشورهای در حال توسعه می‌باشد. سازمان مزبور کشورهای جهان را به لحاظ میزان ریسک از یک (کمترین ریسک) تا هفت (بالاترین ریسک) رده بندی می نماید. درپی تحریم های شدید سال های گذشته، ایران در رده ۷ این سازمان قرار گرفته بود، که تبعات منفی فراوانی برای اقتصاد کشور به دنبال داشت. لازم به ذکر است که بهترین رتبه ایران در طول سال های پس از انقلاب، رتبه ۴ در مقطع کوتاهی در حدود سال های ۸۰ – ۱۳۷۹ بوده است.

در فضای مثبت ایجاد شده در دوره پسابرجام، شرایط مناسب برای رایزنی جهت کاهش ریسک و بهبود رتبه اعتباری ایران توسطOECD  فراهم شد و نهایتا در تاریخ ۹ تیر ۱۳۹۵ (۲۹ ژوئن ۲۰۱۶) و پس از بهبود وضعیت ایران در فاتف، جایگاه ایران در رتبه بندی این سازمان، پس از نزدیک به یک دهه، از ۷ به رتبه ۶ ارتقاء یافت. خاطرنشان می سازد هزینه های تامین مالی، با و بدون استفاده از اعتبار خریدار، پس از این ارتقاء رتبه به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. تداوم شرایط جاری می تواند فضای لازم را برای بهبود جایگاه رتبه‌بندی ایران در این سازمان فراهم و منجر به گسترش مراودات اقتصادی و تجاری، همچنین افزایش سرمایه‌گذاری در کشور شود.

بخش پنجم

سایر مشکلات و چالش‌ها

علاوه بر محدودیت هایی که بصورت مستقیم بر روند اجرای برجام تاثیر می گذارد و برخی از آنها در بخش قبلی توضیح داده شد، موارد دیگری نیز زمینه ها یا شرایطی را فراهم می آورند که به صورت غیرمستقیم بر روند مذکور تاثیر گذاشته یا ایجاد چالش می کند. اهم این موارد به شرح زیر است:

۱-    عامل زمان:

·       تنها شش ماه از اجرای برجام گذشته است. بازگشت به وضعیت قبل از تحریم ها، همچون بازسازی خرابی های یک جنگ ده ساله، به لحاظ فنی و عملیاتی مسلما به زمان احتیاج دارد. به عنوان مثال بازگشت فروش نفت خام کشور از کمتر از یک میلیون بشکه به میزان قبل از تحریم (دو و نیم میلیون بشکه)، در حالی که بسیاری از مشتریان نفت ایران در زمان تحریم ها به سمت دیگر تولیدکنندگان رفته اند، به طور طبیعی زمان بر است. می بایست مجددا بازاریابی صورت گیرد، خریداران سابق احیا شوند یا خریداران جدید پیدا شوند، قرارداد تنظیم شود و … تا دوباره وضعیت سابق احیا شود.

·       در بسیاری از دیگر حوزه ها، بخصوص حوزه بانکی، مشکلات فنی و اجرایی وجود دارد، که بازگشت به نقطه قبل از تحریم ها را تطویل می کند. بساری از این مشکلات ارتباطی به تحریم نداشته و صرفا به دلیل دور بودن سیستم مالی کشور از تحولات شگرف در مقررات بانکی در طول ۱۰ سال گذشته است که به دلیل تحریم ها ضرورت و عجله ای در حل و فصل آنها وجود نداشته و اکنون با رفع تحریم ها مجددا برجسته شده اند.  طبیعتا عقب افتادگی مقرراتی و ترم افزاری که در طول یک دهه ایجاد شده در ظرف ۶ ماه رفع نمی شود.

·       مذاکره برای انعقاد قراردادهای بزرگ حتی در شرایط عادی زمانبر است. حساسیت های سیاسی و اقتصادی مذاکره کنندگان ایرانی برای رعایت موازین قانون اساسی و سیاست های اقتصادی مقاومتی و اطمینان از حفظ استقلال اقتصادی، انتقال فناوری و … بر پیچیدگی این مذاکرات در هر شرایطی می افزاید. به همین دلیل، مذاکره برای انعقاد پروژه های بزرگی که در گذشته در ایران انجام شده اند، برای رعایت ظرافت ها و دقت های حقوقی بعضا چندین سال طول کشیده است.  نمی توان انتظار داشت که در فاصله شش ماه پس از اجرایی شدن برجام، تعداد قابل توجهی از این قراردادها نه تنها مذاکره و نهایی شوند بلکه حتی عملیاتی شده وآثار مثبت اقتصادی آنها عملا بر زندگی مردم تأثیر گذارد. به عنوان مثال قرارداد ایرباس بیش از ۵۰۰ صفحه است که ظرف شش ماه گذشته به طور مستمر مورد مذاکره بین کارشناسان ایرباس و ایران ایر بوده و هنوز چند سرفصل آن مانده است.

۲-   عوامل سیاسی، اقتصادی:

·       برخی دولت ها، نهادها یا اشخاص خارجی به شرایط گذشته جمهوری اسلامی ایران عادت کرده و ده ها و بعضا صدها میلیارد دلار از شرایط تحریم علیه کشورمان منتفع می‌شده اند. حداقل این بهره مندی، حبس شدن ذخایر ارزی کشور – بعضا بدون پرداخت کمترین سود در بانک های دولتی و خصوصی تعداد محدودی از کشورها بود، که منافع مالی و اقتصادی قابل توجهی برای آنها داشت. خروج این منابع حتی می تواند ذخایر ارزی برخی از این کشورها را با بحران مواجه سازد.  لذا این کشورها و بانک های خصوصی و دولتی آنها آمادگی فوری برای سازگاری با شرایط جدید پس از برجام و رفع تحریم‌های هسته‌ای، بخصوص آزاد کردن منابع مالی ایران را ندارند. عدم آمادگی مزبور متاثر از شرایط مختلفی اعم از ضعف‌های ساختاری و توانمندی‌های اقتصادی تا سودجویی صرف و فقدان اراده و تمایل کافی جهت همکاری با ایران می‌باشد. بهره‌برداری بهینه از سرمایه‌های ایران در خارج از کشور که در شرایط تحریم در محل‌های خاصی انباشت گردیده است، مستلزم همکاری این دولت ها و نهادهای خارجی است. جلب همکاری ایشان از طریق رایزنی‌های گسترده دیپلماتیک و تماس های بانک مرکزی در دست پیگیری است.

·       بخش ها و محافل قدرتمندی در درون دستگاه حاکمه آمریکا، بخصوص کنگره، تلاش زیادی برای عدم بهره مندی ایران از مزایای برجام به عمل آورده و فشار زیادی به دولت آن کشور برای سخت تر کردن شرایط وارد می کنند. اکثریت جمهوریخواه کنگره و به ویژه مجلس نمایندگان آمریکا، هر روز با ارائه یک طرح جدید تلاش می کنند دست دولت برای رفع تحریم های ایران را ببندند، یا حداقل فضا را تخریب نمایند. قانون ممنوع کردن فروش هواپیمای بوئینگ به ایران که رئیس جمهور آمریکا وعده وتوی آن در صورت عبور از سنا را داده است یا قانون محدودیت صدور ویزای آمریکا برای کسانی که به ایران سفر نمایند که دولت آمریکا تلاش هایی برای غیرموثر کردن آن صورت داده است، از این قبیل هستند.

·       منافع سازمانی برخی دستگاه ها در آمریکا، همچون وزارت خزانه داری و دفتر نظارت بر دارایی های خارجی OFAC که سازوکارهای عریض و طویلی را در سال های گذشته برای تحمیل تحریم ها ایجاد کرده است، یک مانع دیگر در این زمینه ایجاد کرده است.

·       دولت آمریکا علاوه بر اینکه خود تمایلی به بهبود وضعیت اقتصادی ایران ندارد، در سال انتخابات نیز آمادگی ندارد هزینه سیاسی داخلی بپردازد.

۳-  فقدان فضای اعتماد بخش:

چنانچه مستمرا پس از نهایی شدن برجام و پس از اجرایی شدن آن تأکید شد و در اولین گزارش سه ماهه نیز یادآوری شد، جذب سرمایه‌های خارجی و افزایش مراودات اقتصادی بین‌المللی مستلزم وجود یک فضای اعتماد بخش و اطمینان‌ساز در داخل کشور است؛ تا دیدگاه بنگاه های خارجی به بازار ایران وجود یک ریسک معقول باشد. از جمله عواملی که به تخریب این فضا، یا تردید در آن باعث می شود، می توان موارد زیر را برشمرد:

·       ایران‌هراسی: دشمنان ملت ایران از بدو پیروزی انقلاب تاکنون تلاش نموده اند از طریق دامن زدن به ایران‌هراسی، ایران را خطری برای ثبات منطقه و حتی جهان معرفی کنند. اگرچه پروژه ایران‌هراسی به میزانی که طراحان آن توقع داشته‌اند، پیشرفت نکرده است؛ لیکن برخی تاثیرات منفی در دیدگاه و رفتار برخی کشورها نسبت به ایران و ایرانیان داشته است. مقابله با توطئه صهیونیستی ایران هراسی می بایست در دستور کار همه سطوح و مراتب کشور قرار گیرد. مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) در تاریخ ۸ اردیبهشت سال جاری در دیدار با کارگران فرمودند: «… در عمل جوری ایران هراسی می کنند تا با ایران معامله نشود … مسئول آمریکایی می گوید شاکله تحریم حفظ شده تا سرمایه گذار خارجی بترسد و نیاید.» تردیدی نیست که ایران هراسی، سیاست بدخواهان کشور و نظام است و حرکت در مسیر آن با ترساندن سرمایه گذار خارجی و حتی راندن سرمایه های داخلی، ولو ناخواسته توسط برخی در داخل کشور صورت گیرد، بازی در زمین دشمنان به شمار می رود.

·       تشنج آفرینی معاندین منطقه ای: رژیم صهیونیستی و عربستان هم دقیقا در همین جهت حرکت می کنند. تلاش های جاری عربستان برای منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران در مجامع بین المللی، تشکیل لابی سنگین علیه ایران در رسانه ها، تهدید بانک ها و موسساتی که درصدد از سرگیری همکاری اقتصادی با ایران هستند، تلاش برای ایجاد ناامنی در ایران، و سایر حرکت های مستاصلانه ای که تا حمایت و همراهی علنی با گروهک بی ارزش منافقین پیش رفته است، همگی در جهت تخریب فضا، ایجاد شائبه ناامنی ایران و جلوگیری از بهره مندی ایران از شرایط پسا تحریم می باشد.

·       بی اعتمادی به آینده: فعالیت‌های تروریستی در همسایگی و مجاورت جمهوری اسلامی ایران، و تنش‌های منطقه‌ای، تمایل بنگاه های اقتصادی بزرگ به صبر و تامل تا زمان روشن شدن نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا و مشخص شدن سیاست های منطقه ای رئیس جمهور جدید، اظهارات مستمر مخالفان برجام در محافل داخلی آمریکا و منطقه، افراط در برخی مخالفت‌های داخلی، و … از دیگر عواملی هستند که به غلظت این فضای پرتردید می افزایند. لازم است به تلاش‌های موجود جهت ایجاد فضای اطمینان بخش برای طرف‌های اقتصادی و فراهم نمودن چشم‌انداز مثبت از تعامل اقتصادی با ایران افزوده شود تا ترس و نگرانی‌های بی مورد بنگاه های خارجی جای خود را به رغبت همکاری بدهد.

۴-   عوامل داخلی:

·       عدم آمادگی موسسات مالی و بانک های داخلی: در طول بیش از ده سال تحریم‌های سنگین هسته‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران، بانک‌ها و موسسات مالی کشورمان به طور کامل از نظام مالی بین‌المللی منقطع شده و لذا از تحولات صورت گرفته عقب مانده اند. در این فاصله تحولات عمده‌ای در سطح بین‌المللی در حوزه بانکداری به لحاظ سخت‌افزاری و نرم‌افزاری رخ داده است که عمده آنها مربوط به قوانین انضباطی مبارزه با پولشویی و تامین مالی گروه های تروریستی است. واقعیت آن است که بانک‌های داخلی آشنایی کاملی با آنها نداشته و اتصال مجدد به شبکه بانکی بین‌المللی مستلزم رفع فاصله‌های مقرراتی و نظارتی است. شبکه بانکی کشور به منظور فراهم نمودن زیر ساخت‌های لازم به سرعت در حال حل و فصل مسایل می‌باشد، لیکن همچنان مدت زمانی را برای وفق دادن خود با شرایط جدید نیاز خواهد داشت.

·       مقاومت در برابر قطع رانت های تحریمی: موسسات کوچک و بزرگ داخلی که قبل از برجام از فرصت ها و حتی رانت های ویژه‌ای برخوردار بوده و با دور زدن تحریم‌ها و شیوه های نامعمول نسبت به مراودات بین‌المللی و تجارت با خارج از کشور اقدام می کردند، بعضا به مسیرهای مزبور عادت کرده و یا از آن منافعی تحصیل می کرده اند؛ و لذا تمایل چندانی به تغییر شیوه ها نشان نداده و به واقع به دنبال بهانه برای بازگشت به شرایط رانتی گذشته می گردند. در حالی که در شرایط پسابرجام با لغو تحریم‌های هسته‌ای امکان مراودات معمول اقتصادی و بازرگانی بین‌المللی فراهم شده است، برخی دلالان که از شرایط تحریم سود کلانی عایدشان می‌شده است، منافع خود را در حفظ مسیرهای قبلی دانسته و از هر فرصتی جهت حفظ و اعاده مسیرهای مذکور، حتی به هزینه ضربه زدن به منافع ملی و تخریب و نابودسازی شرایط پسابرجام، با استفاده و حتی دامن زدن به فضاسازی های سیاسی داخلی استفاده می‌کنند.

نکات تکمیلی:

۱-    کمیسیون مشترک: در شش ماه گذشته یک جلسه کمیسیون مشترک بین ایران و کشورهای ۱+۵ در تاریخ سوم اردیبهشت ۹۵ برگزار شدکه هدف از آن فشار حداکثری به طرف مقابل برای تسریع در روند عادی سازی تعاملات اقتصادی با ایران و به ویژه تعاملات بانکی بود. همچنین تصویب آئین‌کار گروه کاری تحریم ها، آخرین وضعیت فروش آب سنگین به آمریکا، آخرین وضعیت همکاری با روسیه در فردو، پروژه گداخت هسته ای با همکاری فرانسه، آخرین وضعیت پروژه مدرن سازی اراک، تشکیل گروه کاری تولید سوخت هسته ای در ایران، تصویب سند محرمانگی اطلاعات کانال خرید و … از دیگر موضوعات مورد بررسی در این جلسه از کمیسیون مشترک بود. لازم به ذکر است که دو نشست دیگر کمیسیون مشترک قبل از تاریخ ۲۶ دی ۱۳۹۴ یعنی قبل از اجرایی شدن برجام برگزار شده بود. نشست چهارم قرار است در تاریخ سی تیر ۱۳۹۵ برگزار شود.

۲-    کانال خرید: کارگروه خرید اقلام دومنظوره (با امکان کاربرد نظامی هسته ای)، که به عنوان کانال خرید یا کانال تدارکات نیز شناخته می شود، با نظر کمیسیون مشترک در وین استقرار یافته و به طور عادی هر سه هفته یکبار تشکیل جلسه می دهد. تا زمان تنظیم این گزارش کارگروه هفت جلسه رسمی و چند نشست غیررسمی در وین برگزار کرده است. تنظیم ترتیبات اجرایی، اسناد کاری، مسائل لجستیکی و نیروی انسانی مورد نیاز برای این منظور در خود کارگروه، در دبیرخانه سازمان ملل متحد، در شورای امنیت، و نیز در تک تک اعضای کارگروه (از جمله در ایران) با صرف وقت و کار کارشناسی قابل توجهی انجام شده است. در داخل کشور، سازمان توسعه تجارت در وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان متولی موضوع تعیین شده و شیوه نامه های لازم تهیه و ابلاغ شده است. کانال خرید هم اکنون آماده فعالیت می باشد.

بیست و ششم تیر ماه ۱۳۹۵

[۱] با عنایت به شروع به کار مجلس دهم شورای اسلامی در فاصله بین دو گزارش، برخی از موارد مطروحه در گزارش قبلی تکرار شده است تا آن دسته از نمایندگان محترم که جدیدا به مجلس یا کمیسیون وارد شده اند تصویر کامل تری از اجرای برجام در طول شش ماهی که از اجرایی شدن آن می گذرد پیدا نمایند.

[۲] یک نمونه از این واقعیات که اخیرا با بازشدن پرونده ضبط غیرقانونی دارایی های ایران نمودار شد، تصمیم شرکت مالی کلیراستریم لوکزامبورک برای قطع هرگونه ارتباط با بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در اواسط سال ۱۳۸۶ است. / مشرق نیوز

۲۵ تیر ۱۳۹۵ | |
برجام در گردنه بدعهدی غرب

روز ۲۳ تیر‌ماه سال گذشته بود که‌ امضای توافق هسته‌ای بین ایران و گروه موسوم به ۱+۵ انجام شد و ‌دستاورد آن برجام (برنامه جامع اقدام مشترک یا joint comprehensive plan of Action) بود.

بیش از یک سال از آن تاریخ می‌گذرد و طبیعی است که مردم انتظار دارند‌ شمه‌ای از دستاوردها و مواهب اجرای برجام و توافق هسته‌ای را حس کنند، البته از سوی دیگر شاید گفته شود‌ شروع عملیات اجرایی برجام ‌‌از نیمه دی ماه سال گذشته و آغاز‌ سال میلادی ۲۰۱۶ بود‌ و بر این اساس از اجرای برجام فقط ۶ ماه ماه گذشته است، اما به هر حال این سند بزرگ در تیرماه سال قبل به امضاء رسید و مردم حق دارند از دستاوردهای آن از روز امضاء تا این لحظه آگاه باشند.

بنا به ادعای مسئولان دولت، یکی از بزرگترین دستاوردها و گشایش‌های برجام، رفع تحریم‌‌های صنعت حمل و نقل هوایی بود که البته خواسته همه مردم است. به هر حال صنعت حمل و نقل هوایی ایران و مردم، ‌سال‌ها با تحریم‌ها‌ دست‌و‌پنجه نرم کردند و انصافاً صنعت هم در این شرایط سخت، بسیار دقیق و تخصصی عمل کرد تا تحریم‌ها کمرنگ شود.

به هر حال با اجرای برجام، در گام اول نوسازی ناوگان هوایی در شرایط پساتحریم، پیش‌قرارداد خرید ۱۱۸ فروند انواع هواپیمای ایرباس بین ایران‌ایر و کمپانی ایرباس، اوایل زمستان سال گذشته‌ به امضاء رسید.

‌در آن پیش‌قرارداد‌ مقرر شد ‌‌۱۱۸ فروند انواع هواپیمای ایرباس‌ شامل ۴۵ فروند‌ ایرباس ۳۲۱ و ۳۲۰، ۴۵ فروند‌ ایرباس ۳۳۰، ۱۶ فروند‌ ایرباس ۳۵۰ و ۱۲ فروند‌ ایرباس ۳۸۰ پهن‌پیکر‌ برای ایران‌ایر خریداری شود و در مدت زمان ۵ تا ۸ سال در اختیار هما قرار گیرد.

‌درباره رقم این پیش‌قرارداد هم پیش از این گمانه‌زنی‌هایی‌ با بررسی سایت کمپانی ایرباس، مطرح شد و عده‌ای رقم قرارداد را ۲۵ میلیارد دلار عنوان کردند، اما آخوندی، وزیر راه و شهرسازی، مدعی شد که این رقم، رقم «کاتالوگ پرایس» است و رقم واقعی در تفاهم‌نامه ایران‌ایر با ایرباس برای این ۱۱۸ فروند هواپیما، ۱۰.۵ میلیارد دلار ‌است.‌

مقرر شده بود ‌سهم ایران‌ایر در ‌این قرارداد ۱۵ درصد باشد و کمپانی سازنده هم ۸۵ درصد اعتبار را در قالب تسهیلات تأمین ‌کند.

طبق گفته مسئولان صنعت هوایی‌ برای توسعه ناوگان هوایی کشور، ۵۰۰ فروند هواپیما لازم داریم که ۵۰ میلیارد دلار اعتبار می‌خواهد، اما ایرلاین‌ها چنین نقدینگی ندارند،‌ در این راستا در قراردادی نظیر خرید ایرباس‌ها، ۸۵ درصد مبلغ کل قرارداد را فاینانسر به عنوان شرکت تأمین کننده مالی بین ایران‌ایر و ایرباس، تأمین می‌کند و ۱۵ درصد سهم ایران‌ایر ‌است،‌‌ بازپرداخت به‌صورت اقساط و به‌تدریج از محل درآمد هواپیما و فروش بلیت حاصل می‌شود؛ ‌

در واقع قرارداد خرید هواپیما به صورت اجاره به شرط تملیک است ‌یعنی اینکه شرکتی بین هما و ایرباس قرار می‌گیرد و این شرکت کل پول را به ایرباس می‌دهد و به صورت اجاره به شرط تملیک هواپیماها به هما اجاره داده می‌شود؛ وقتی اقساط تمام شد مالکیت نهایی هواپیماها در اختیار هما قرار می‌گیرد.

سهم ایران‌‌ایر در این قرارداد ۱.۵ میلیارد دلار است که این مبلغ یکجا پرداخت نمی‌شود بلکه به‌صورت ۲۰% – %۲۰ در مدت زمان ۸ تا ۱۰ سال بسته به زمان فاینانس پرداخت خواهد شد‌، در واقع آخرین هواپیما از این خرید ظرف ۱۵ سال تسویه حساب می‌شود.

پس از آن بود که موضوع جذب فاینانس از سوی کمپانی سازنده و ایران‌ایر و مجوز اوفک (Office of Foreign Assets Control) به عنوان «دفتر کنترل دارایی‌های خارجی» در آمریکا عنوان و نهایی شدن قرارداد به حدود ۴۰ روز کاری بعد از پیش‌قرارداد موکول شد.

‌همان روز‌‌ها بود که اعلام شد «خرید ایرباس‌ها فعلاً در قالب پیش‌قرارداد مطرح شده است و با بررسی‌های انجام شده از سوی مدیرعامل هما و نمایندگان ایرباس، تا ۴۰ روز کاری بعد، این پیمان به قرارداد منتج می‌شود».

پس از آنکه وعده اول محقق نشد، ‌وزیر راه و شهرسازی روز ۱۱ بهمن‌ماه سال ۹۴ اعلام کرد: قرارداد خرید ایرباس‌‌ها تا ۲۰ روز کاری آینده (تقریباً اوایل اسفند ۹۴) به امضاء می‌رسد.

عباس آخوندی همان روز (‌۱۱ بهمن‌ماه ۱۳۹۴)، درباره امضای قرارداد ایرباس‌ها توضیح داد: فعلاً در این باره پیش‌قرارداد به امضا رسیده است و پس‌ از آن باید مراحل قانونی طی شود؛ دو طرف ۲۰ روز کاری (دهه اول اسفند ۹۴) مهلت دارند تا به قرارداد نهایی دست یابند.

اما این وعده هم محقق نشد تا اینبار آخوندی روز ۲۶ اسفند‌ماه در جمع رسانه‌ها عنوان کند‌ که «قرارداد ایرباس‌ها در ۳ ماهه اول سال ۹۵ نهایی می‌شود».‌

وعده دیگر روز ۲۹ فروردین‌ماه ۹۵ اینبار از سوی قائم‌‌ مقام وزیر راه در امور بین‌الملل و تامین مالی‌ داده شد؛ بنا به گفته اصغر فخریه کاشان،‌ قرارداد ایرباس‌ها تا ۳۰ روز آینده‌ (‌اوایل خرداد ۹۵) نهایی می‌شود؛ بنا به گفته وی پیش قرارداد‌ ۵۰۰ صفحه‌ای با ایرباس داریم و این حجم از قرارداد باید با جزئیات مطالعه و نظرات طرفین منتقل شود.

فخریه کاشان پا را فراتر نهاد و حتی عنوان کرد که در سال جاری میلادی (۲۰۱۶)، بین ۵ تا ۸ فروند از هواپیماهای خریداری شده به ایران تحویل می‌شود.

البته بماند که در این میان، زمانی که وزیر حمل و نقل، دریا و شیلات‌ فرانسه روز سی‌ام فروردین‌ماه امسال به ایران آمده بود، وعده داد قرارداد ایرباس‌‌‌ در دهه اول اردیبهشت ۹۵ نهایی شود.

‌آلن ویدالیس‌‌ در همان روز (۳۰ فروردین ۹۵) به رسانه‌‌های داخلی و خارجی گفت که قرارداد ایرباس‌ها «علی‌القاعده باید هفته دیگر نهایی شود».

روزهای پایانی خرداد و زمان تحقق وعده وزیر راه و شهرسازی و قائم‌مقام وی، درباره قرارداد ایرباس‌‌‌ها بود که فخریه کاشان دوباره تاریخ قرارداد را برای رسانه‌ها و مردم‌ تمدید کرد؛ روز ۳۰ خرداد‌ماه امسال بود بود که این‌بار‌ فخریه کاشان در گفت‌و‌گو با خبرگزاری فارس تاریخ دیگری را برای نهایی کردن قرارداد ایرباس‌‌ها مشخص کرد و گفت: این قرارداد تا یک ماه آینده (اوایل مردادماه ۹۵) نهایی می‌شود.

این وعده‌ها در حالی مطرح می‌شود که حدود ۶ روز دیگر صفحه تقویم، تیرماه ۹۵ را هم ورق می‌زند و به مردادماه می‌رسیم.

‌البته بماند که قائم‌مقام وزیر راه و شهرسازی دوباره وعده‌‌ای دیگر درباره قرارداد ایرباس‌‌ها داد؛ وی روز ۳۰ خردادماه امسال اعلام کرد که‌ مجوزهای اوفک‌ (Office of Foreign Assets Control) ‌ «دفتر کنترل دارایی‌های خارجی‌ آمریکا»‌ به کمپانی ایرباس، برای قرارداد ایرباس‌‌ها حداکثر تا ۱۰ روز آینده ‌(۱۰ تیرماه ۹۵) نهایی می‌شود‌؛ اما ۱۰ تیرماه هم گذشت و خبری از صدور مجوزهای اوفک برای کمپانی ایرباس نشد.‌

به گزارش فارس به هر حال برای نهایی شدن قرارداد ایرباس‌ها که این روزها حاشیه‌دار شده است‌، تاریخ‌‌های محتلفی وعده داده شد؛ تاریخ‌هایی نظیر «۲۰ روز ‌پس از تفاهم اولیه، سه ماهه نخست سال ۹۵، نیمه اردیبهشت ۹۵، پایان اردیبهشت ۹۵، نیمه خرداد ۹۵، پایان خرداد ۹۵، مردادماه ۹۵ و شاید وقتی دیگر.

این وعده‌‌ها نشان می‌دهد هنوز ابهامات زیادی در پیش‌قرارداد ایرباس‌ها پیش روی ایران قرار دارد؛ ‌‌موضوع تأمین فاینانس‌ هنوز شفاف‌سازی نشده و در ابهام قرار دارد و شاید همین موضوع تأمین مالی موجب شده است که مدیران کمپانی ایرباس در امضاء قرارداد نهایی، تعلل به خرج دهند؛ البته عدم امضاء قرارداد نهایی از سوی کمپانی ایرباس و ناتوانی ایران در جذب فاینانس، می‌تواند علت دیگری هم داشته باشد و آن عدم رفع تحریم‌های بانکی به طور کامل در شرایط به اصطلاح پسابرجام است؛ در حالی که دولت مدعی رفع تحریم‌های بانکی در پسابرجام شده است، هنوز مشکلات بزرگی در حوزه مراودات بین‌المللی بانکی بین ایران و کشورهای اروپایی وجود دارد و همین امر هم یکی دیگر از دلایل تردید ایرباس در نهایی کردن قرارداد خود با ایران است.

‌از سوی دیگر موضوع صدور مجوزهای آمریکا و اوفک برای کمپانی ایرباس فرانسه مطرح است که این موضوع نیز در ابهام قرار دارد؛ بیش از ۱۰ درصد قطعات ایرباس‌ ساخت آمریکا است بنابراین نیازمند مجوز صادراتی از آن کشور است اما ظاهراً وزارت خزانه‌داری آمریکا ‌قصد ندارد این مجوز را برای ایرباس صادر کند.

به هر حال در حالی نهایی شدن قرارداد خرید هواپیما از کمپانی ایرباس فرانسه برای ایرا‌ن‌ایر به صدور مجوز اوفک منوط شد که آمریکا در ادامه بدعهد‌ی‌های خود، نه تنها این مجوز را صادر نکرد، بلکه بوئینگ، به عنوان کمپانی سازنده هواپیمای آمریکایی هم از سوی مجلس سنای آمریکا، برای فروش هواپیما به ایران منع شد.

‌روز بیستم خردادماه ا‌مسال بود که کمپانی بوئینگ به طور رسمی اعلام کرد‌ از دولت آمریکا برای بررسی نیازهای ایران مجوز گرفته است و پس از آن پیش‌تفاهماتی بین ایران‌ایر و بوئینگ هم به امضاء رسید.

‌براساس تفاهمی که میان ایران و بوئینگ به امضاء رسید، مقرر شد‌ ایران حدود ۱۱۰ فروند هواپیما از کمپانی بوئینگ خریداری‌ و اجاره به شرط تملیک کند؛‌ ‌طی این‌ تفاهم‌نامه طرفین به اجماع رسیدند که ‌در صورت اخذ مجوزهای لازم توسط دو طرف، تعدادی هواپیمای بوئینگ عموماً از خانواده بوئینگ ۷۳۷ نسل جدید و مدل‌های بوئینگ ۳۰۰ER از سری ۹۰۰ و بوئینگ ۷۷۷ توسط ایران‌ایر به صورت اجاره به شرط تملیک خریداری شود ضمناً قرار شد تحویل این بوئینگ‌های نو از سال ۲۰۱۷ میلادی شروع شود و تا سال ۲۰۲۵ ادامه یابد.

مدتی پس از امضاء این پیش‌قرارداد، همین یک هفته پیش بود که قانونگذاران کنگره آمریکا در مواضع ضد ایرانی خود، کمپانی بوئینگ را از فروش هواپیما به ایران منع کردند.

بلافاصله پس از این تصمیم ضدِایرانی کنگره آمریکا، مدیرعامل اجرایی شرکت هواپیماهای تجاری بوئینگ گفت که اگر این شرکت از فروش هواپیما به ایران منع شود، تأمین‌کنندگانِ آمریکاییِ قطعات هواپیما برای کمپانی اروپایی ایرباس و همچنین دیگر هواپیماسازان نیز باید از فروش قطعات خود به ایران منع شوند.

«ریموند کانر» ‌این اظهارات را در واکنش به تصویب تدابیر جدید به منظور ممانعت از فروش هواپیماهای مسافربری شرکت بوئینگ به ایران در مجلس نمایندگان آمریکا، مطرح کرد.

بنا به گفته کانر، ‌اگر قرارداد ۲۵ میلیارد دلاری بوئینگ برای فروش ۸۰ هواپیما و اجارۀ ۲۹ هواپیمای دیگر به ایران لغو شود، شرکت‌های تأمین‌کنندۀ قطعات هواپیما که رقیب بوئینگ در امریکا هستند نیز باید از فروش اجناس خود به ایران منع شوند.

مدیرعامل اجرایی شرکت هواپیماهای تجاری بوئینگ این را هم گفته بود که اصلاحاتی که هفتۀ گذشته در مجلس نمایندگان تصویب شد، موضوعی ‌میان کنگره و دولت است و ما بر اساس آن‌چه دولت به ما اجازه می‌دهد یا نمی‌دهد، عمل خواهیم کرد؛ اگر ما مجوز ادامۀ کار را نداشته باشیم، پس قطعاً هیچ شرکت امریکایی دیگری نیز نباید اجازۀ جلو رفتن داشته باشد. این یعنی هر شرکت تأمین‌کنندۀ امریکایی برای هر تولیدکنندۀ دیگری.

بنابراین گزارش این در حالی است‌ یک روز قبل از اجرای برجام، باراک اوباما‌ اجازه فروش هواپیما به ایران را به شرکت بوئینگ به صورت شفاهی صادر کرده بود و پس از آن اواخر سال شمسی گذشته بود که وزارت خزانه‌داری آمریکا با صدور یک مجوز عمومی، اجازه عقد قرارداد مشروط اتباع و شرکت‌های آمریکایی برای فروش هواپیمای مسافربری و قطعات مربوطه به ایران را صادر کرد.

به هر حال اگر ممانعت فروش هواپیمای بوئینگ به ایران‌، با امضاء رئیس‌جمهور آمریکا به قانون تبدیل شود، شرکت‌های دیگر از جمله شرکت هواپیماسازی اروپاییِ ایرباس نیز متضرر خواهد شد زیرا بیش از ۱۰ درصد قطعات هواپیماهای این شرکت‌ها نیز آمریکایی هستند و به مجوز آمریکا ‌نیاز دارند.

در حال حاضر از آنجایی که سهام بیشتری از بوئینگ در اختیار آمریکا قرار دارد، قطعا برای آمریکا قابل قبول نیست که در برابر قرارداد ۱۰ میلیارد دلاری ایران و فرانسه در خرید ایرباس‌ها‌، سکوت کند و اجازه ‌دهد سبد خرید ایران در اروپا و با ایرباس‌های فرانسوی پُر شود از همین رو از صدور OFAC LICENSE جلوگیری ‌می‌کند.

از سوی دیگر با وجود آنکه‌ قانون عدم فروش هواپیماهای آمریکایی بوئینگ در کنگره آمریکا تصویب شد و این امر می‌تواند‌ فروش هواپیمای ایرباس را هم تحت تأثیر قرار دهد، مقامات ایرانی در حومه لندن که به تازگی فهمیده‌‌اند شاید در پیش‌قرارداد خرید ایرباس و بوئینگ رودست خورده‌‌اند، در حال مذاکره برای خرید هواپیماهای ژاپنی هستند.

طبق اعلام «پایگاه خبری نیکی ژاپن» مقامات ایرانی در حال مذاکره با شرکت هواپیماسازی میتسوبیشی برای خرید هواپیمای مسافربری ‌از این کمپانی هستند؛ واحد صنایع سنگین میتسوبیشی، ‌‌با شرکت‌های هواپیمایی ایران‌ایر و آسمان و همچنین مقامات هوانوردی ایران در ارتباط است.

طبق اعلام این رسانه، شرکت میتسوبیشی و شرکت‌های هواپیمایی ایران در حاشیه نمایشگاه هوانوردی فانبورگ در حومه لندن‌ در مورد سفارش‌های خرید هواپیما ‌مذاکراتی داشته‌‌اند.

به نوشته این گزارش‌، ایران‌ایر در حال بررسی خرید ۸۰ فروند جت‌های منطقه‌ای ۷۰ صندلی‌ای از کمپانی میتسوبیشی است تا از آنها برای مسیرهای داخلی استفاده کند؛ شرکت میتسوبیشی در این مذاکرات با مشارکت دولت ژاپن شرکت کرده است و قصد دارد تا از تأمین مالی تحت حمایت دولت ژاپن استفاده کند.

بنابراین گزارش رفع تحریم‌های صنعت حمل و نقل هوایی ایران منوط به احراز شرایطی است که آمریکا برای شرکت‌های سازنده هواپیما قرار داده است؛ به این صورت که شرکت‌های سازنده هواپیما که درصدی از سهام آنها متعلق به آمریکا باشد بدون اجازه آمریکا اجازه مذاکره با ایران را ندارند.

‌از سوی دیگر حتی اگر بدعهدی آمریکا در در تحقق وعده‌های خود را کنار بگذاریم، با نگاهی دیگر شاید بتوان گفت عدم صدور مجوز‌‌های اوفک برای ایرباس‌ به آن دلیل باشد که آمریکا قصد دارد نسبت به فرانسه، سهم بزرگتری از بازار بکر ناوگان حمل و نقل هوایی ایران را در اختیار بگیرد و با کارشکنی در صدور مجوز برای ایرباس، مترصد جذب بیشتر بازار ایران است و همان‌گونه که برخی تحلیل‌گران سیاسی معتقد هستند، ‌«راه خرید ایرباس‌ها از فرانسه، از مسیر بوئینگ آمریکا می‌گذرد و جنگ اروپا و آمریکا بر سر بازار ایران موجب تأخیر در ورود هواپیما به ایران می‌شود».

‌اما آنچه که در این میان اهمیت دارد بدعهدی‌ دوباره غرب در اجرای تعهدات خود و عدم پایبندی به قول و قرار‌ها است، همین امر موجب شده است که مسئولان دولت ایران هم که تاکنون مفتخر به‌ سند تاریخی بزرگ برجام بودند، از این پس با تفکر و احتیاط بیشتری با آمریکایی‌ها قدم بزنند و به تدر‌یج باورشان شود که نمی‌توان در هر شرایطی به غرب و وعده‌‌های بی‌سرانجامش اطمینان کرد.

به هر حال افتخار بزرگ دولت یازدهم در پسابرجام، امضاء همین پیش‌قرار‌داد‌های خرید ۱۱۸ فروند ایرباس، ۲۰ فروند هواپیمای ATR و حدود ۱۱۰ فروند بوئینگ بود که ‌روی کاغذ ماند‌ و عملیاتی نشد؛ ‌با بررسی سطحی این وعده‌‌های غیرعملیاتی ‌می‌توان مدعی بود که‌ به نظر می‌رسد غرب برنده بزرگ ‌برجام باشد تا ایران. / مشرق نیوز

۲۴ تیر ۱۳۹۵ | |